hir: damodar

1. jhīvarī kuḌī rānjhe utte mohit hoNā

vekh vikāNī chhohir lokā, aa.ī suul karondī .

pinn ghaḌā sir utoñ maa.e, nahīñ taañ bhueñ marendī .

vichch masītī chann phathoī, maiñ var nīheñ dendī ?

hass hass sir rakkh asāDe, nahīñ taañ aape nikkal vaindī .”

ghinn chapeḌ muuñh utte mā.ū, lai dhii.o nuuñ laa.ī .

“kanj kuārī muuñh na bolī tuddh ki.uñ lajjā laahī .

huNe pi.u viir suNoī, dhii.e ! dākhal karī sajā.ī.

vatt na boleñ peToñ jā.ī, anmāñ ih bhā.ī.”

“hikk suNendī, lakkh suNesī, jo maiñ muuñh toñ pallū lāhi.ā.

maiñ taañ mull baġhair vikāNī, taañ mūhoñ kuuk suNā.i.ā .

ji.uñ jāNeñ ti.uñ de.i asānūñ, baḳhte maañ hatth aa.i.ā .

nahīñ taañ aape vaindī āhū, sharam asaañ sabh lāhi.ā .”

“dhīrī thii, jaaN dih mainūñ ganDh ġhulām DiThoī.

jaape kauN ju ih pardesī, jaañ tuddh hoi ditoī .

suN dhii.e vanjhaN deh mainūñ, puchchhāñ jaa.i khaloī .

aakh damodar maa.uñ kuḌī dii, chall agere hoī .

2. kuḌī maañ rānjhe utte mohit hoNā

“nāhīñ kuuḌī aahī sachchī, ke is aakh suNā.ī .

nāhīñ maa.ū pii.ū jā.i.ā, kis zabān salāhīñ .

vekh vikāNī jhīvari.āNī, kadam uThī.us nāhīñ .

chukh vaDerā hove, taañ maiñ aap nikāh banhā.īñ .”

hoi behosh, vaḌī vich jaTTāñ, vann milī unhāñ tā.īñ.

“ke ih ākhahu lage tusāDā, kehḌī jaat tusāhīñ ?

ihu hai kehḌī jaat nīngar, vaiso kehḌī jaa.ī ?

aakh haqīqat tusīñ bhirāvo, ehā gall puchhā.īñ .”

“jhīvar asīñ, e jaat asāDī, asiiñ gaḌh multāno aa.e .

jehlam jule beḌī.āñ tā.īñ, bahute tame santā.e .”

dil vich daġhā bhukkh jaTTān,vaDDe kuuḌ alaa.e .

aakh damodar raazī ho.e, phir unhāñ sukhan suNā.e .

“is putar tusāDe nuuñ beTī dittī, asaañ raajī thī kar bhaa.ī .

rātīñ bannh duaai kuḌī dii”, bahu jaTTāñ hitt aa.ī .

bahut rajā.i karaN de tā.īñ, jhīvari.āNī bhaa.ī .

jaTTāñ suN ih bahutī bhāNī, jaañ i.uñ gall suN pā.īñ .

“miTThī roTī te duddh mājhā, kar ti.aar ghinn aNā.īñ .

kuḌī tusāDī asaañ lītī, sakke asiiñ tusāhī .

raatī kaaj karīhā isdā, pahiloñ taamu khavāhīñ.”

aakh damodar raajī bhā.ī, doveñ thok tadāhīñ .

e kujh aakh ga.ī ghar apNe, sakar ghi.u aNvā.e .

ubaal semī.āñ ghaḌā lassī daa, tamākū chilam sadā.e .

pinn masītī aaN ju rakkhī, us mahindī chīkū laa.e .

aakh damodar kanj kuārī nuuñ, anmaḌ mā.ī.eñ pa.e .

“dhīdo ! aa.i khavāhāñ qismat, buuhā chaa.i marā.īñ .

kāraN peTe kuuḌ boli.āse, khānde uTh vannā.īñ .

nivālā miTThā sa.iiñ dittā, hoi.ā nasīb asāhīñ.

aa damodar painDā mandā, kar kar ghuTT pivāhīñ .”

“nhīmū nii.at vivāh karan dii, ke tusāñ aakh suNā.ī .

is rajj khāvaN nāloñ bhukkh changerī, nahīñ pasand asānhī .

hakq parā.i.ā kuuḌ bol ke, Daro khudā.i toñ nāhīñ.

aakh damodar suNiho chāchā, maiñ hatth harām na lā.īñ .”

3. kaazī ate hiir vārtālāp

kāzī—“suN hiire ! guNī gahīre ! sāhib phurmā.i.ā.

jis rāñjhaN maaN karenī.eñ, so rāñjhaN hakq parā.i.ā .

chūchak baap kiito sharmindā, bhā.ī.āñ adab gavā.i.ā .

aakhe kāzī, suN tuuñ hīre, jagg DhanDhorā lā.i.ā.”

hiir— “suN kaazī ! dil nāhīñ rāzī, tudh ke pā.īñ baajī .

maiñ to rānjhe nenhu charokā, jaañ sāhib ḳhalkat saajī .

rabb nikāh dilāñ de baddhe, tuuñ ke bannhsī kaajī .

sarīr sharāh niāuñ chukānaiñ, je ashaq na chakkhī.ā bhājī.”

kāzī—“suN hiire ! guNī gahīre ! tuuñ aa.iie jhagḌan agge .

āḳhar sachch nabeḌā hosī, kuḌ muule tagge .

tuuñ taañ kheḌi.āñ de aa.ii, suNi.ā saare jagge .

kaazī aakhe suN dhii.ā hiire ! ishak share ki.ā lagge !”

hīr—“ākhe hiir suN sa.iiñ kaazī ! dassāñ sachāvī.āñ bātāñ .

chhoḌ halāl harām kare.in, phiT tinhāñ dī.āñ jātāñ

muul chhoḌīñ rānjhe dāvaN, jitthe milaN sat sanātāñ.

tāhīñ hass niāuñ karenaiñ, je ashaq na jātī.ā ghātāñ .”

kāzī— “kāfari.āNī ! kufar pavī mat, ishaq harām suNīndī.

cheTak chāke naal lagoī, jaatī daaġh lendī .

dāḳhal sajā.i kare.ūñ kuḌī.e ! nāmākūl bulāndī .

samajh alaa.i si.āNī kuḌī.e ! mat roi sajā.i pendī.”

hiir— “je maiñ sachch thiiñ sajā.i pesāñ, is jehī hor kaa.ī .

ravā rakkheñ kaajī sāhib, tuddh bhī peToñ jaa.ii.

hājar aa.i khalotī tainDe, gujjhī gall na kaa.ī .

jīvandī qabar pa.īndī kājī, kaa.ī de.i ravā.it sa.īñ.”

kāzī- “suN hiire ! jann aalam Dhakkā, jaañ tuuñ pi.u parnā.ī.

kufar pavī maut mareñ mahendī, gujjhī gall kaa.ī .

mukar paveñ marī.ūñ piḌ te, mainūñ kāvaḌ aa.ii.

kīkūñ sachch mannāñ kumbakhtī ! terī chāke soñ ashnā.ī .”

hiir— suN ve kaazī niāuñ karanai, ḳhabar koī jāNai |

niāuñ kareñ, sachāvā jekar, karanai man de bhāNe |

kufar tinhāñ nuuñ pausī kājī, jo maa.i.ā vekh lubhāNe.

aakh damodar hiir rānjhe dii, sabho koī jaNe .

kāzī— “suN hiire ! guNī gahīre ! aalam sabh suN pā.i.ā.

kheḌe naal vi.aah kiito ne , baap tainūñ parnā.i.ā .

kete kharach kiite haiñ kheḌi.āñ, aalam lai ke aa.i.aa.

āshak maarī suḳhan karendī, sabho sharam vannā.i.ā ?”

hiir— “e gal muul ākhoñ kāzī, baNdī tainūñ nāhīñ .

sachche khudā.i de koloñ Dar tuuñ, mat kaa.ī hovī peToñ jaa.ī .

akbar shaah raaj vaDerā, maiñ tainūñ kazā ' dittī aa.ī .

aakh damodar suN mī.āñ kaajī ! maiñ rāThāñ jā.ī.”

kāzī— “pi.u terā jo raaTh vaDerā, taañ sharam kiitī bhorī .

jo taiñ uthe pa.ī guzārī, huN nap kheḌe · hatth Torī .

vaDDī besharmī kiitī aa hīre, aa.ī nas ke chorī .

bhala je vanne naal sharm de, nahīñ taañ napp disāheñ jorī .”

hiir—

“tuuñ ki.uñ jorī karanai kājī! Dareñ ḳhudā toñ nāhīñ.

merā hakq ranjheTā ehe, jāNai sabh lokā.ī .

laikar vaDDhī hak gavā.eñ kaDh kitāb vikhā.ī .

aakh damodar hiir aakhe kaajī ! bhala niāuñ chukā.ī !'

kāzī— rann bisharmī ! hiire kuḌī.e ! asānno vaDDhī suNā.eñ .

chhoḌ halāl harām nuuñ pakḌeñ, nakk te kann kapā.eñ.

sharhā ḳhudā.i mannai nāhīñ, phir phir chaak suNā.eñ .”

aakh damodar kaajī ākhe, “agahuñ be.adab alā.eñ .”

hiir— “nakk te kann tinhāñ kapī.e, jo yaarī chorī karendā.

duujā nakk tinhāñ vaDhī.e, jo hakq parā.i.ā laindā.

rāñjhan maiñDā maiñ rānjhe dii, bi.ā nikāh thīndā.

kaazī ! akkhīñ kadī DiTThā kheḌā, kannīñ pi.ā suNīndā.”

kāzī— “suN hiire tiije varhe tuuñ parnī, taiñ kheḌe naal langhā.ī .

i.iho chaak baap tere daa, jaNe sabh lokā.ī .

bhukkhā mardā vatt nikhatthā, taañ tuuñ nass sidhā.ī .

aakh damodar suN hiire ! taiñ ki.uñ hai att chā.ī.”

hiir sāDhe paintrī maah guzāre, asaañ luuN kheḌe khā.i.ā.

hikā chhiprī peki.āñ vālī, asaañ tevar koī hanDā.i.ā.

jehī bhāvī sahuñ, se desāñ, kadī manje paas lā.i.ā.

aakh damodar aj dise lālī, je rānjhe muuñh vikhā.i.ā .

kāzī— “ih rāñjhā hai chor sannhāñ daa, sharhā su iv phuramaisī .

chor chirokā pichchhe laggā, sabh lok ugāhī desī .

kheḌā terā hakk jo hīre, tainūñ nāñhi chhaḌesī .

ih kīkaN hove suN hīre, khasam saTT ke yaar maNesī ??”

hīr-— “tuuñ suN baat sabh mī.āñ kaajī ! asaañ aapNī sandh sinātī .

maiñ te rānjhe nihuñ, chirokā, aje aahus dudh vaatī .

vich panghūḌe de pa.ī taḌfāñ, vedan kahīñ na jaatī |

chūchak ka.uN, sir bhass alī de, maiñ aapNī vast sinātī .

1 jhiwari kuDi da ranjhe utte mohit hoNa

wekh wikaNi chhohir loka, aai sul karondi

pinn ghaDa sir uton mae, nahin tan bhuen marendi

wichch masiti chann phathoi, main war nihen dendi ?

hass hass sir rakkh asaDe, nahin tan aape nikkal waindi

ghinn chapeD munh utte mau, lai dhio nun lai

“kanj kuari munh na boli tuddh kiun lajja lahi

huNe piu wir suNoi, dhie ! dakhal kari sajai

watt na bolen peTon jai, anman ih na bhai”

“hikk suNendi, lakkh suNesi, jo main munh ton pallu lahia

main tan mull baghair wikaNi, tan muhon kuk suNaia

jiun jaNen tiun dei asanun, baKHte man hatth aaia

nahin tan aape waindi aahu, sharam asan sabh lahia

“dhiri thi, jaN dih mainun ganDh ghulam DiThoi

jape kauN ju ih pardesi, jaan tuddh hoi ditoi

suN dhie wanjhaN deh mainun, puchchhan jai khaloi

aakh damodar maun kuDi di, chall agere hoi

2 kuDi di man da ranjhe utte mohit hoNa

“nahin kuDi aahi sachchi, ke is aakh suNai

nahin mau piu jaia, kis zaban salahin

wekh wikaNi jhiwariaNi, kadam uThius nahin

chukh waDera howe, tan main aap nikah banhain

hoi behosh, waDi wich jaTTan, wann mili unhan tain

“ke ih aakhahu lage tusaDa, kehDi jat tusahin ?

ihu hai kehDi jat da ningar, waiso kehDi jai ?

aakh haqiqat tusin bhirawo, eha gall puchhain

“jhiwar asin, e jat asaDi, asin gaDh multano aae

jehlam jule beDian tain, bahute tame santae

dil wich dagha bhukkh da jaTTan,waDDe kuD alae

aakh damodar raazi hoe, phir unhan sukhan suNae

“is putar tusaDe nun beTi ditti, asan raji thi kar bhai

raatin bannh duai kuDi di”, bahu jaTTan hitt aai

bahut rajai karaN de tain, jhiwariaNi bhai

jaTTan suN ih bahuti bhaNi, jaan iun gall suN pain

“miTThi roTi te duddh majha, kar tiar ghinn aNain

kuDi tusaDi asan liti, sakke asin tusahi

raati kaj kariha isda, pahilon tamu khawahin”

aakh damodar raji bhai, dowen thok tadahin

e kujh aakh gai ghar apNe, sakar ghiu aNwae

ubaal semian ghaDa lassi da, tamaku chilam sadae

pinn masiti aaN ju rakkhi, us mahindi chiku lae

aakh damodar kanj kuari nun, anmaD maien pae

“dhido ! aai khawahan qismat, buha chai marain

karaN peTe kuD boliase, khande uTh wannain

niwala miTTha sain ditta, hoia nasib asahin

aa damodar painDa manda, kar kar ghuTT piwahin

“nhimu niat wiwah karan di, ke tusan aakh suNai

is rajj khawaN nalon bhukkh changeri, nahin pasand asanhi

hakq paraia kuD bol ke, Daro khudai ton nahin

aakh damodar suNiho chacha, main hatth haram na lain

3 kazi ate hir di wartalap

kazi—“suN ni hire ! guNi gahire ! sahib da phurmaia

jis ranjhaN da maN karenien, so ranjhaN hakq paraia

chuchak bap kito sharminda, bhaian adab gawaia

aakhe kazi, suN tun hire, jagg DhanDhora laia”

hir— “suN kazi ! dil nahin raazi, tudh ke pain baji

main to ranjhe da nenhu charoka, jaan sahib KHalkat saji

rabb nikah dilan de baddhe, tun ke bannhsi kaji

sarir sharah niaun chukanain, je ashaq na chakkhia bhaji”

kazi—“suN ni hire ! guNi gahire ! tun aaie jhagDan agge

aaKHar sachch nabeDa hosi, kuD na mule tagge

tun tan kheDian de si aai, suNia sare jagge

kazi aakhe suN dhia hire ! ishak share kia lagge !”

hir—“akhe hir suN sain kazi ! dassan sachawian baatan

chhoD halal haram karein, phiT tinhan dian jatan

mul na chhoDin ranjhe da dawaN, jitthe milaN sat sanatan

tahin hass niaun karenain, je ashaq na jatia ghatan

kazi— “kafariaNi ! kufar pawi mat, ishaq haram suNindi

cheTak chaake nal lagoi, jati dagh lendi

daKHal sajai kareun kuDie ! namakul bulandi

samajh alai siaNi kuDie ! mat roi sajai pendi”

hir— “je main sachch thin sajai pesan, is jehi hor na kai

rawa na rakkhen kaji sahib, tuddh bhi peTon jai

hajar aai khaloti tainDe, gujjhi gall na kai

jiwandi qabar paindi kaji, kai dei rawait sain”

kazi- “suN hire ! jann aalam Dhakka, jaan tun piu parnai

kufar pawi maut maren mahendi, gujjhi gall na kai

mukar pawen mariun piD te, mainun kawaD aai

kikun sachch mannan kumbakhti ! teri chaake son ashnai

hir— suN we kazi niaun karanai, KHabar na koi jaNai |

niaun karen, sachawa jekar, karanai man de bhaNe |

kufar tinhan nun pausi kaji, jo maia wekh lubhaNe

aakh damodar hir ranjhe di, sabho koi jaNe

kazi— “suN ni hire ! guNi gahire ! aalam sabh suN paia

kheDe nal wiah kito ne , bap tainun parnaia

kete kharach kite hain kheDian, aalam lai ke aaia

aashak di mari suKHan karendi, sabho sharam wannaia ?”

hir— “e gal mul na aakhon kazi, baNdi tainun nahin

sachche khudai de kolon Dar tun, mat kai howi peTon jai

akbar shah da raj waDera, main tainun kaza ' ditti aai

aakh damodar suN mian kaji ! main wi raThan jai”

kazi— “piu tera jo raTh waDera, tan sharam na kiti bhori

jo tain uthe pai guzari, huN nap kheDe · hatth Tori

waDDi besharmi kiti aa hire, aai en nas ke chori

bhala je wanne nal sharm de, nahin tan napp disahen jori

hir—

“tun kiun jori karanai kaji! Daren KHuda ton nahin

mera hakq ranjheTa ehe, jaNai sabh lokai

laikar waDDhi hak gawaen kaDh kitab wikhai

aakh damodar hir aakhe kaji ! bhala niaun chukai !'

kazi— rann bisharmi ! hire kuDie ! asanno waDDhi suNaen

chhoD halal haram nun pakDen, nakk te kann kapaen

sharha KHudai di mannai nahin, phir phir chaak suNaen

aakh damodar kaji aakhe, “agahun beadab alaen

hir— “nakk te kann tinhan da kapie, jo yari chori karenda

duja nakk tinhan da waDhie, jo hakq paraia lainda

ranjhan mainDa main ranjhe di, bia nikah na thinda

kazi ! akkhin kadi na DiTTha kheDa, kannin pia suNinda”

kazi— “suN hire tije warhe di tun parni, tain kheDe nal langhai

iho chaak bap tere da, jaNe sabh lokai

bhukkha marda watt nikhattha, tan tun nass sidhai

aakh damodar suN ni hire ! tain kiun hai att chai”

hir saDhe paintri mah guzare, asan luN na kheDe da khaia

hika chhipri pekian wali, asan tewar na koi hanDaia

jehi bhawi sahun, se desan, kadi manje pas na laia

aakh damodar aj dise lali, je ranjhe munh wikhaia

kazi— “ih ranjha hai chor sannhan da, sharha su iw phuramaisi

chor chiroka pichchhe lagga, sabh lok ugahi desi

kheDa tera hakk jo hire, tainun nanhi chhaDesi

ih kikaN howe suN hire, khasam saTT ke yar maNesi ??”

hir-— “tun suN baat sabh mian kaji ! asan aapNi sandh sinati

main te ranjhe da nihun, chiroka, aje aahus dudh wati

wich panghuDe de pai taDfan, wedan kahin na jati |

chuchak kauN, sir bhass ali de, main aapNi wast sinati