sassī
hikmati os ḳhudāvand vālī,mālak mulak malak daa.
laakh karoḌ karan chaturā.ī,koī pachhāN nā sakdā.
kudrati naal rahe saragardān,dā.im charaḳh falak daa.
hāsham ḳhuub hoi.ā gulkārī,farash fanāh Khalak daa.1.
hikmati naal hakīm azal de,nakashu nigār baNā.i.ā.
har arvāhu asiir ishak dā,kaid jisam vich pā.i.ā.
jo maḳhlūk,na bāhar is thīn,arazu samā vich aa.i.aa.
hāsham josh buḳhār ishak dā,har ik shaan vaTā.i.ā.2.
husan kalām jo shā.ir karde,suḳhan nā sāthīñ aa.i.aa.
jihāku akal sha.ūr asāDā,asāñ bhi aakhi suNā.i.ā.
suNi suNi hot sassī dī.āñ bātān,kāmal ishak kamā.i.ā.
hāsham josh tabī.at kītā,vahim ite val ā.iā.3.
aadam jaam bhambor shahir dā,sāhib taḳht kahāve.
vahish tayūr janā.it aadam har ik siis nivāve.
jaahu jalāl sikandar vāla,ḳhātar muul nā li.āve.
hāsham aakh zabān nā sakdī,ka.uN tarīf suNāve . 4
shahir bhambor makān ilāhī,bāġh bahishat baNā.i.ā.
farash farūsh chaman gul būTa,har ik jaat lagā.i.ā.
nadī.āñ haud talā.u fuhāre,rali mili ḳhuub suhā.i.ā.
hāsham ruuh rahe vich phasi.ā,dām fareb vichhā.i.ā . 5.
miir vazīr ġhulām karoḌān,lashkar fauj ḳhazāne .
bairak suraḳh nishān hazārān,shām ghaTāñ sami.āne .
khāvaN ḳhair fakīr musāfar,sāhib hosh divāneñ.
hāsham es ġhamī vichi ājiz, hosu ulaad nā ḳhāne .6.
ḳhāhish iksu aulād hameshān,pīr shahīd manāve .
de.i libās pushāk birahinān,bhukkhi.āñ taam khalāve.
vekhi ujaaḌ musāfar kāran,tāl sarā.i baNāve .
hāsham desu jahān duāi.iñ, aas sa.iiñ var li.āve .7.
durri yatīm sadaf vich ā.iā,suNī pukār dilāñ dii.
phirī bahār shagūfe vālī,hoī umaid gulāñ dii.
sej malūk hoī abresham,āhī sakhat sūlāñ dii.
hāsham vekh hoī gul lālā,hogu bahār phulāñ dii.8.
sassī janam li.ā shab-kadre, misal hilāl daraḳhshāñ .
vekh bi.aab ho.e nag motī,māNak laal badaḳhshāñ .
akal ḳhi.āl ki.āsoñ bāhar,nazar kare val nakshāñ .
hāsham aakh tarīf husan dii. shamas misāl zarafshāñ . 9.
jumal jahān hoī khushhālī, phiri.ā nek zamāna .
naubat naach shumār nā koī,dhurbat taal tarānā .
kar sir vaar suTTaN zar suina,hor javāhar khānā.
hāsham ḳhair kiitā phukrāvān,milak muāsh khazānā .10.
ahili turet sadde us vele,hibaz najūm zabānī.
sāhib-yuman karāmat vāle,ḳhabar dehani asmānī.
vekhaN umar nasīb sassī dā,kholh kalām rabānī.
hāsham bhaar sassī sir DāDhā,hogu shitābu asānī. 11
vekhi kitāb najūm najūmī hoi rahe chup saare.
zālam hukam shaah sultānāñ, kauN koī dam maare .
bādshāhāñ sachch ākhaN aukhā,ho.e lāchār vichāro .
hāsham baḳhat baḳhīl sassī de,kauN jitte kauN hāre.12
shāh-darbār kahi.ā chup kehī,kaho javāb kī aave.
araz kiitī darbār asāthe,'suḳhan kalām nā aave.
raas zabān nā ākhaN jogī,jhūTh īmān jalāve .
hāsham karan lukā.u baterā,kismat kauN miTāve . 13
oḌak ḳhauf utaar najūmī baat kahī man-bhāNī—
‘āshak hogu kamāl sassī jad,hogu juaan si.āNī .
masat bihosh thalāñ vich marsī,ishak firāk rannāNī.
hāsham daaġh lagā.ugu kul nūn,hogu jahān kahāNī'. 14
suN takdīr ho.e dil birī.ān,māñ pi.u ḳhesh kabīlā.
ātash chamak uThī har dil nūn,ji.unkar tel phatīlā.
khushī ḳharāb hoī vichch ġham de,zarad hoi.ā rang pīlā.
hāsham baiTh danā.uñ si.āNe,horu vichāran hiilā . 15
be.itbār hoiā,hatth dhote,bāp umaid murādoñ.
zālamu ruupu hoi.ā dil us dā,saḳhat si.aah jallādoñ.
Dobagu nang namūs kī hāsalu,es palīt ulādoñ.
hāsham kharach karo phurmā.i.ā,phāraġh hohu fasādoñ . 16.
kahi.ā vazīr ‘kī dosh sassī nūn,likhi.ā lekh likhārī .
betaksīr kuhā.uN kanni.ā, nashaT hove kul sārī.
is thiiñ paap nā hogu parere,kauN hove hati.ārī.
hāsham paa.i sandūk ruḌhā.i.o,chuk pave sabh khuārī .17.
farash zimīñ te har ik tā.īñ, maañ pi.u bahut pi.ārā.
so phaḌ aap ruḌhā.uN jis nuuñ vekh ġhunāhu nikāra.
dhann uh sāhib sirajanhārā, aib chhupāvaNhārā .
hāsham je uh kare adālatu,kauN kare nistārā . 18.
vaah kalām nasīb sassī dā,nām li.aañ dil Dardā.
taḳhtoñ chaa.i saTe sultānān,ḳhair mangaN dar dar dā .
bailu ġharību nakābal jehā,chā.i zimīñ sir dhardā.
hāsham jaa.i nā bolaN vālī,jo chāhe soī karda. 19.
jis ustādu sandūk sassī daa, ghaḌi.ā naal mahir de.
aflātūn arastū jehe,hoN shagird hunar de.
zīnat zeb sikhī sabh us thon,dilbīr chiin misar de.
hāsham vekh arā.ish karda,shābash akal fikar de.20.
channaN shākh mangā.i kidāhon,baiTh kārīgar ghaḌi.ā.
buuTā veh sunhirī karke,lāl javāhar jaḌi.ā.
paa.i zanjīru chaupher pinjar nūn,baiTh bidardāñ kaḌi.ā.
hāsham vekh tavallad honde,āN dukkhāñ laḌi phaḌi.ā.21.
kar tatbīr kiite trai chhānde,ḳharach ditā kar naale.
tis dī milakh hoi.ā ik chhāndā,shīr pilāvaN vaale .
duujā daaj dahej sassī dā,horu paḌhāvaN vaale.
hāsham likh tavīt hakīkati harafu sassī gali Daale. 22.
paa.i sandūk ruḌhā.ī sassī,(jithe) nuuh tūfān vagendā.
bāsak naag nā hāthu li.āve,dhaulu panāhu mangedā.
paar uraar balā.īñ bhari.ā,dānoñ de.u Darendā.
hāsham vekh nasīb sassī de,kī kuchh hor karendā .23.
turī.ā toḌ zanjīru sabar dā,chā.ī.āñ rizaku muhārāñ.
gardash falak hoi.ā siragardān,bājh malāh kahārāñ.
sūraj tez hoi.ā jal ḳhūnī,paiN lasāñ chamkārāñ .
hāsham vekh sassī vichch gherī,dushmaN laakh hazārāñ .24.
ādam-khor janāvar jal de,rākhash ruup subhā.īñ .
nāgaru machchhu kunme jalhoḌe,nāg sansār balā.īñ.
tanduve kahir jambūr bulhNān,lā.uN zor tadā.īñ.
hāsham maut hove vich thal de,mārasu kauNu ithā.īñ .25.
ghunmaN-gheri chupheri.oñ gheran,ThāThāñ laiN kalāve.
lahirāñ zor kiito har tarfon,ik aave ik jaave .
sūrti sihar sandūk jaḌā.ū,bijulī chamak Darāve |
hāsham chaah jiveñ kani.ānī, vekh sandūk chhapāve .26
shahiroñ duur ku pattaN dhobī,dhondā nadī kināre.
attā naam misāl farishte,buzaraku nek satāre .
DiTThā on sandūk ruḌhendā,dil vich khauf chitāre |
hāsham ga.ī.osu hosh dimāgon,vekh sandūk vichāre . 27 )
kare ḳhi.āl javāharḳhānā,pa.i.ā aaN tabāhī .
yā koī aafat ruḌhī pahāḌon,ya asrār ilāhī .
baḳhat bedār ho.e tad ditī.ā,āN nasīb ugāhī .
hāsham jaa.i pa.i.ā jal Dūnghe,hoi dil sher sipāhī. 28)
atte ḳhuub kiitī zindbāzī,li.ā sandūk kināre .
shādu hoi.ā dil,zāt ḳhudā val,niamat shukar guzāre.
vaḌi.ā shahir,mumārakh devaN,rali mili yaar pi.āre .
hāsham maal la.i.ā hor dūjā, hoi.ā suaab vichāre . 29.
khulhe aaN nasīb atte de,karam bhale din aa.e .
jaḌat jaḌā.ū mahilā.it kītī, shaukat shaan baNā.e .
khijmatgār gulām sassī de,chākar chaa.i rakhā.e .
hāsham baaġh suke rabb chāhe pal vich pher phulā.e. 30.
sassī hoī juaan si.āNī, sūraju teju savā.ī.
sāhib ilam hayā.ū halīmīn,akal hunar chaturā.ī .
maañ pi.u vekh kārīgar koī,chāhaN kiitī kuḌmā.ī .
hāsham suNe sassī maslāhit, ġhairati us nuuñ aa.ī . 31 .
baN baN paiñch panchā.it dhobī,pās atte de aavaN.
kar taslīm vihār jagat dā,bāt hamesh chalāvaN.
dhī.āñ sohaNi nahīñ ghar māpi.ān,je lakkh raaj kamāvaN.
hāsham vāngu bujhārat dhobī,bāt sassī val li.āvaN . 32 .
ik din kol sassī de maañ pi.u, baiTh kiite kul jheḌe.
‘aakh bachchā ! tuuñ bālaġh hoīoñ vaag Dor hatth tere .
dhobī jāt,uchche ghar āvaN, phir phir jaaN batere.
hāsham kauN tere man āve,ākhi suNā is vere.33.
sassī muul javāb nā kītā,nāl pi.ū sharmāndī.
dil vich shor hoi.ā bhari.ā sū,vakkh likhī karmāñ dii.
DhūnDaN saak chaḌhe e jaiñ daa, maiñ dhī bādshāhāñ dii.
hāsham pher na naa.uñ la.i.o ne, vekh sassī darmāndī . 34.
shirkat naal sharīk atte de,maran baḳhīl fasādī.
paas bhambor shahir de vālī,ja ho.e fari.ādī.
hoī juaan atte ghar beTī,sūrat shakal shahizādī .
hāsham kahi.ā pukār baḳhīlān,‘lā.ik oh tusāDī'. 35.
bheji.ā nafar gulām atte nūn,ādam jaamu bulā.i.ā.
sajjī khullh tavīt gale dā,shāhu hazūr puchā.i.ā.
kāgadu vāchi pachhātā jihḌā,pā.i sandūk ruḌhā.i.ā .
hāsham vekh hoi.ā sharmindā,ādam jaamu savā.i.ā. 36.
lohū garam hoi.ā dil bhari.ā,pheri ulādu pi.ārī.
maañ pi.u naal sassī de chāhuN,bāt kiitī ik vārī.
sassī saaf javāb ditone,kholh hakīkati sārī-
‘hāsham milaN harām tusānūn,roḌh ditī ik vaarī . 37.
maa.i phirāk sassī de mārī,nīnd araam nā aave.
hardam vaañg yakūb pikambar,ro ro haal vannāve .
kare savāl chāhe ghari khaḌi.ā, roz sassī the jaave .
hāsham yaad sandūk sassī nūn,ḳhātar muul nā li.āve. 38.
jal thal mashrak maġhrab har shai,jis dā naam dhi.āi.ia.i.
sāhibu kudrati apar apārā,kis pahi aakh suNā.ī.ai.
ant nā pārvār tise dā,kī kuchh aakhi salāhī.ai.
hāsham pher sassī nuuñ milī.e,(āu punnūñ val ā.īa.i .39.
shahir bhambor sudāgarzādā,ġhaznī naam sadāve .
sāhib shauk imārat tāza,bāġh hamesh lavāve.
tis vich har badshāh mulak dī,kar tasvīr likhāve.
hāsham har ik aap musavvar,jabrā.īl kahāve . 40.
jassī suNe tarīf hameshān,lā.ik mushak ḳhutan dii.
ik din naal sa.ī.āñ uTh dauḌī, ḳhātar sail chaman dii.
dekhi.ā nakash dīvār khaḌotā, sūrat siim badan dī .
hāsham vekh hoī dil ghā.il, vāngūñ kohu shikan dī .41.
sassī kahi.ā bulā.i musavvar,’shābāsh! viir bharāo.
jis sūrti dī mūrti kītī, mainūñ aakh suNāo .
kihḌā shahir ka.uN shahizādā bhed patā das jaao.
hāsham pher sassī hatth joḌe, thā.uñ makān baNāo .42.
kecham shahir valā.it thal dii, hot alī tis vālī.
tis dā putt punnūñ shahizādā aib sabāboñ khālī .
sūrti os hisāboñ bāhar, sifati ḳhudāvand vālī.
hāsham araz kiitī ustādān,chiNag gulāñ vich Daalī . 43.
ho dil ghā.il naal sa.ī.āñ de pher sassī ghari aa.ii.
nīndar bhukkh zulaikhāñ vāngar,pahilī ramaz vannā.ī.
vekh ahivāl hoī darmāndī,bhed puchhā.us maa.ii.
hāsham baajh kuTThī talvāron,zālam ishak sipāhī . 44.
dil vich soz firāk punnūñ dā,roz alambāñ baale.
birhoñ bidrad araam nā dendā,vāng chikhā nitt jaale .
ātash aap aape bhaThi.ārā,āp jale nitt jaale.
hāsham pher kehā sukh sovaN,jin piite prem pi.āle . 45.
de dil DaaDh sassī kar dānash,ik tatbīr baNā.ī .
pattaN ghaaT la.e sabh pi.u thīn,chaunkī chaa.i biThā.ī .
pāndhī raah musāfar je koii, aave es nivāhī.
hāsham paar uraar nā jaave maiñ bin ḳhabar puchā.ī . 46.
baras hoi.ā jad pher sassī nūn,mihnat zuhad uThā.e .
kech valoñ rali maal vihājaN uuTh sudāgar li.aae.
sūrat naaz ni.aaz punnūñ dā vekh parī bhull jaa.e .
hāsham vekh baloch zulaikhāñ, yūsaf chaa.i bhulā.e. .47.
kahi.ā aaN ġhulām sassī nuuñ, naal zubān pi.ārī .
‘ghāT ute ik,rāh musāfar,utre aaN vapārī.
kech kannoñ saudāgar ā.e,u.uTh biant shumārī .
hāsham taur libās pahirāvon,har har chaal ni.ārī .48.
sassī saḳhat ġhamī vich āhī,darad firāk rannāNī.
nā kujh surat nā vaaz badan dii, nā kuchh hosh bigānī.
ruuh rūhāñ vich phire sassī dā,malkul maut nishānī.
hāsham bhej baloch sachche rabb ,pheri ditī zindgānī . 49.
suNī āvāz sassī uThi baiThī,surat sarīr sambhālī.
misal anaar ho.e ruḳhsāre,pheri phirī lab lālī.
haar shingār lage man bhāvaN, khuub hoī khushi.ālī.
hāsham aakh tarīf balochān,ābi-hayāt pi.ālī . 50
shahir utaar baloch sassī ne,ḳhijmat ḳhuub karā.ī.
haal hakīkat hot punnūñ dī,pās bahāl puchhā.ī.
ḳhātar lobh kahi.one‘sāDā,hot punnūñ hai bhaa.ī .
hāsham vekh balochāñ ditī, shāmat aaN dikhā.ī . 51.
sassī samajhi bhirā.u punnūñ de, kaid baloch karā.e .
hoN khulās muhāl hoio ne,hot punnuñ bin aa.e.
bol-vigāḌ pichh pachhutāvaN, shāmat aaN phahā.e.
hāsham baajh vakīloñ kāmal phasi.āñ kauN chhuDā.e . 52 .
do sirdār aaho karvānī, hafat hazār shutar de .
babbaN naam babīhā doveñ, baiTh andesha karde.
punnūñ baajh nahīñ chhuTkārā, haud de.ii.e bhar zar de .
hāsham zor kehā par mulkīñ, maaN hove vichi ghar de . 53.
uDaN khaTolā naam karhe dā,nāl kiitā hamrāhī .
babbaN ho asvār sidhā.i.ā,koch banne baN rāhī.
ji.uñ ji.uñ bahut pave vich mazlīn,ti.uñ ti.uñ chaal savā.ī .
āshak uh punnūñ par āhā, hāsham shauk ilāhī . 54.
kecham shahir ga.e kar dhā.ī, hot alī darbāre .
ro ro kuuk sunāvaN hālat, jaa.i baloch - pukāre .
shahir bhambor baloch sassī ne, kaid kiite vali saare .
hāsham baajh pannūñ nahīñ chhuTde,kaid rahiN jug chāre . 55 .
hot alī suN hāl-havālat, puchhi.ā baiTh dīvānāñ.
nā kuchh pesh hakūmat jāve,na kuchh maal khazānā.
bhejaN bahut muhāl punnūñ nūn,mulakh bides bigānā.
hāsham kauN zahizādi.āñ tere,ākh pichhe karvānāñ . 56.
bahut bizār hoī gall suN ke,hot punnūñ dī maa.ī .
kauN koī tan laa.i apNe;ātash chaa.i parā.ī .
kauN baloch punnūñ de sir thon,vār suTāñ bādshāhī.
hāsham baajh punnūñ vichi dunī.āñ, hor murād nā kaa.ī .57.
saaf javāb li.ā karvānān,pheri punnūñ val aa.e.
sūrat nakash nigār sassī de,kar tārīf suNā.e.
ghā.il ishak tusāDe hardam,nīndar chashamu nā laa.e.
hāsham ḳhātar milaN tusāDe,kaid baloch karā.e . 58.
suN tārīf hoi.ā dil ghā.il,rumkī vaa.u piram dii.
kauN koī dil rahsi TikāNe,dahishat teġh alam dii.
shahir bhambor punnūñ dil vassi.ā,visrī surat kicham dii.
hāsham vaa.u lagī uTh chamkī;ātash jaram karam dii. 59.
shutar svaar punnūñ uTh turi.ā,prem jaḌī sir pā.īñ.
raat ġhubār churā.i punnūñ no,chor chale kar dhā.ī.
palku ārām nā vaañg bisabrān,rizak muhār uThā.ī .
hāsham vekh nasīb balochān,bhā.i pa.ī buri.ā.ī .60.
raat diheñ phaḌ raahu la.i.one,palak nā thīvaN mānde.
sagt mijāz baloch hameshān,phire nasīb jinhāñ de.
yūsab misar baNe kurvānī,vekh drbār lijānde.
hāsham bādashāh dukh pāvaN,sakhat zanjīr dilāñ de .61.
shahir bhambor pa.i.one nazrīn,āhā vaḳhat saverā.
naal pi.aar kītone karha,chusat chalāk vadherā.
naal hakārat baaġh sassī de, aaN kītone Deraa.
hāsham chhaDD ditone shutrān,charan araak chupherā .62.
kahi kahi vāngu talismī āhī.āñ baaġh chufer dīvārāñ.
farash zamīn zamurdī āhā,sābat nakash nigāhāñ.
nahirān,hauz,phuhāre barsaN, har har chauñk bahārāñ.
hāsham shor janāvar karde; mor chakor hazārāñ .63.
ghā.il ishak khaḌe gul lālā,nāl lohū mukh dhote .
seb anaar angūr bhare ras,chunjahiñ lāvaN tote .
kumarī kuuk kare fari.ādān,sarū āzād khalote.
hāsham vekh bahār chaman dī,rūh rahe vich ġhote . 64.
`
kujh balḳhī,bagdādī ushtar,kujh buḳhtī kini.ānī .
dozakh peT na gardan chūḌī,azrā.īl nishānī.
chāran baaġh tuḌā.uN shāḳhāñ; karan baloch haivānī.
jaa.i khaḌe darbār sassī de,shor kiitā baġhbānān--
‘baag virān hoi.ā kul sārā,chār li.ā karvānāñ.
ḳhauf ḳhudā.i nā marnoñ Darde,khāvaN maal bigānā .
hāsham shahir bhambor birājā;jāni.uñ nahīñ sultānāñ . 66.
suNi phari.ād sassī vichi dil de,akali ḳhi.āl chitāre .
kauN kamīne a.iD dalerī,karan baloch nikāre .
shā.it hot punnūñ vichi hosī,tāhīñ karan pasāre .
hāsham chāvaN a.inD phazūlī,ka.uN ġharīb bichāre . 67.
sassī naal sa.ī.āñ kar masalti,bāġh banne chali aa.ī .
har har de hatth shāḳh chinārī,teġh misāl sipā.ī .
umar avā.il maaN husan dā,jā.i pa.ī.ān,kar dhaa.ī .
hāsham maar pa.ī karvānān,deN baloch duhā.ī .68.
rahe ti.aar hamesh chaman vich sej sassī dī aahī .
kanj navel ravel chambelī, mālaN gund vichhā.ī .
tis pur hot punnūñ vich nīndar,āhā mej sukhā.ī.
hāsham aas murād sassī dī,sidak pichhe vari aa.ī . 69.
sassī aaN DiTThā vich nīndar,hot behosh ju ḳhāboñ.
sūraj vaañg shua husan dī,bāhar pavasi nikāboñ.
je lakkh paa.i sandūk chhupā.ī.e,āve mushak gulāboñ.
hāsham husan prīti nā chhupde,phārag hoN hijāboñ .70.
suNi fari.ād balochāñ vālī,tāñ sudh hot sambhālī.
vekh hairān hoi.ā shahizādā,fauj mahibūbāñ vālī.
roshan rang jamāl sassī dā,chamak pave har Dālī.
hāsham daaġh pi.ā gul-lālo,dekh sassī lab laalī .71.
vekh dīdār ho.e tan doven,āshak darad rannāNe.
DiThi.āñ baajh nā rahinde mūle,naiN udaas i.aaNe.
sikkadi.āñ yaar mile jis dil nūn,kīmat kadar pachhāNe.
hāsham nehuñ asiil kamāvaN,hor gavār kī jaNe .72.
bhaar ladā.i chale karvānī,kecham daa.i savere.
aakh rahe chal hot punnūñ nūn,joḌan dasat batere.
hoi lāchār chale karvānī,tor diti.o ne Dere.
hāsham ishak jinhāñ tan vasi.ā,kauN tinhāñ dil phere. 73.
kecham aa.i kahi.ā karvānān,bāt jiveñ kachhu aahii.
hot asiir sassī vas kītā,zulaf kunDalu ghati phāhī.
aauN jaaN nā yaad punnūñ nūn,ishak ditī badrāhī.
hāsham haal suNā.i balochān,teġh pi.ū tan vaahī . 74.
hot alī din raiN vihāve,hosh araam nā tis nuuñ.
maut bhalī mar jaaN changerā,āN baNe dukh jis nuuñ.
kecham naar jahannam kolon,tez hoi.ā tap tis nuuñ.
hāsham vāngu yakūb pikambar,hāl suNāve kis nuuñ. ५०.
kecham lok firāk punnūñ de,ro ro hoN divāne.
‘yūsab vech aa.e karvānī,har ik virad zabāne .
puT puT vaal suTTaN vich galī.ān,mahilīñ shor zanāne .
hāsham pher punnūñ, rabb liāugu,sahī salāmat ḳhāne . 76 .
shutar-savār kirā.u pannūñ de,pheri punnūñ val dhaa.e.
tez balā.i sharāb surāhī,nāl lukā.i li.aae .
DiThī pesh nā jāndī hargiz,oḌak dhrohu kamā.e .
hāsham aakhi kinai sukh pā.i.ā,be.insāf dukhā.e . 77.
shahir bhambor puchhā.i pannūñ nūn,nāl ghaNe rang ras de .
dil vichi khoT,zubāñ vich shīrīn,āN mile gali hassde.
vatanī lok sadāvaN mahiram,hargiz bhet nā dassde .
hāsham karan lukā.u nā heḌī,mirag bhala kad phasde.78.
suN kecham karvān sassī nūn,chaḌi.ā chand vadhere.
ral mil naal sa.ī.āñ de ākhe,'bhāg bhale din mere .'
ik thoñ chaar ho.e vich khijmat,nafar ġhulām vadher .
hāsham pher nā samjhaN pāpī,pāp karende jihḌe . 79.
raat pa.ī,bahi paas pannūñ de jiibh miTThī,dil kaale.
hot punnūñ nuuñ maut sassī de,bhar bhar deN pi.āle .
uh kī darad dilāñ dā jāNan, uuTh charāvaN vaale.
hāsham dosh nahīñ karvānān,ishak ghaNe ghar gaale . 80.
masat bihosh hoi.ā shahizādā,rahi.ā suaal javāboñ .
ik nīndar,gali baañh sajjī dii, duujā masat sharāboñ.
āshak hovaN te sukh sovaN,ih gall duur hisāboñ .
hāsham jin kin raah ishak de,kāj gavā.i.ā ḳhāboñ .81.
nisbo raat ga.ī karvānān,karha tang kasā.e.
mahimal paa.i bihosh pannūñ nūn,shahir bhamboroñ dhaa.e .
ghaD baloch bitras kukarmī,yār vichhoḌ li.aae.
hāsham roN kalāvaN vāle,pher sassī din aa.e . 82.
nibḌī raat hoi.ā din roshan,āN chiḌī chuhkāNī.
sūraj aakhi nahīn,ih jaldī,vekh chikhā asmānī.
ḳhātar karan kabāb sassī de,mār judā.īsu kaanī .
hāsham aaN baNe jis jāNe,kī gall karan zubānī . 83.
naiN ughāḌ sassī jad dekhe,jāg la.ī sudh aa.ii.
vāhad jaan pa.ī,uh nāhīn,nāl suttī jis aahii.
nā uh uuTh nā uThāñ vāle,na uh jaam surāhī .
hāsham toḌ,shingār sassī ne,ḳhāk la.ī sir pā.īñ. 84.
jis din hot sassī chhaDi turi.ā,ākhi vikhā din kehā .
dozakh ik pal kade nā hosī, tapi.ā tis din jehaa.
dil dā ḳhuun akkhīñ phuT ā.iā,zālam ishak avehā.
hāsham maar rulāve galī.ān,bāN ishak dī ehaa. 85.
toḌi shingār sassī uTh dauḌī,kholh liTāñ ghar bāroñ .
chaḌhi.ā āNaki roh sassī no,jind ju taañ par vāroñ .
Dardī saath punnūñ dā takkdī,teġh hijar dī māroñ.
hāsham sahiN muhāl judā.ī,saḳhat burī talvāroñ . 86.
dhobaN maa.uñ nasīhat kardī,‘bachcha ! na pa.u rāhīñ.
dhobaN jaat kamīnī karke, chhoDi ga.e tudh tāhīñ.
bhajj bhajj pher pichhe uTh dauḌen,lāj aje tudh nāhīñ.
hāsham vekh kehe din pa.e,ghanD baloch balā.īñ . 87.
sassī moḌ javāb maa.uñ nūn,kari dukh vaiN suNā.e.
masat bihosh punnūñ vich mahimal,pā.i baloch sidhā.e .
je kachhu hosh hundī shahizāde,bājhu sassī kad jaa.e .
hāsham lekh likhe so vāche, chhoD merā laḌ maa.e . 88.
aa muḌ jā nahīñ je tuhi val,prīt punnūñ dī aisii.
masat bihosh nā rahisī mūle,ant sameñ sudh laisī.
aape vekh havālat terī jaag lahī muḌ paisī.
hāsham baajh doveñ dili mili.ān,chāT lagai man kaisī .89.
maa.e ! sagt janzīr balochān,hot punnūñ nuuñ pa.e.
kad uh muḌan pichhāhāñ dende,a.iD kukarmī aa.e .
shāla ! rahiN ḳharāb hameshān,dukhī.e aaN dukhā.e.
hāsham keDaku baat sassī nūn,je rabb yaar milā.e . 90.
dil dī baat samajh suN dhī.e,kar kuchh hoshu TikāNe.
yaarī karan muhāl,bidesī,kī jāNan baal i.aaNe.
baajh pi.aar churā.i khaḌe kin,ādam ruup si.āNe .
hāsham nahīñ vichār balochān,kī sir dosh biġhāne . 91 .
suN maa.e ! je dil vich even,hogu mere dilbar de .
dilbar beparvāh hameshān,kujh parvāh nā dharde .
vekh chakor patang vichāre,mufat birahuñ vich marde.
hāsham moḌ rahe nahīñ muḌdī,ghar de lok shahir de.92.
mā.un,pher sassī nuuñ ākhe,na chaḌh chehu divānī.
kad huN jaa.i balochāñ milsen,pairīñ Turan bigānī .
suulī saar age thal mārū,taḌaf mareñ binu pāNī.
hāsham jaaN muhāl ikallī,barbar gaah bi.ābānī.93.
tursāñ muul nā muḌsāñ rāhon,jān talī par dharsāñ .
jab lag saas nirās nā hovān,marnoñ muul na Darsāñ.
je rabb kuuk sassī dī suNsī,jā.i milāñ pag parsāñ.
hāsham nahīñ shahīd ho vaisān,thal maarū vich marsān.94.
phaḌi.ā pandh hoī tad pāndhaN,TuT ga.ī Dor patangoñ.
sassī uh nā dhardī āhī,bhuiñ par pair palanghoñ.
dil toñ ḳha.uf utaar sidhā.ī,vāngū sher palangoñ.
hāsham je dam jaaN khalāsī,hogasu kaid firangoñ .95.
kar asbāb la.i.ā shahizādī,phaḌi.ā raah shutar daa.
paaNī ḳhuun ḳhurāk kaleja,rahibaru daradu hijar daa.
gal vich vāl,akkhīñ vich surkhī,soz janūnn kahir daa.
hāsham vekh havāl kaleja,ghā.il shamas kamar dā . 96.
chamkī aaN dupahirīñ vele,garmī garam bahāre.
tapdī vaa.u vage asmānon,panchhī maari utāre.
ātash dā dari.ā.u khalotā,thal maarū vali chāre .
hāsham pher pichhānh nā muḌdī,lūñ lūn‘hot’pukāre. 97.
nāzak pair gulāb sassī de, mahindī naal shingāre.
āshak vekh bahe ik vārī,jī.u tinhāñ par vaare.
baalū ret tape vich thal de, bhunnaN jauñ bhaThi.āre.
hāsham vekh yakīn sassī dā,pher nahīñ dil haare .98.
dil vich tapat thalāñ dī garmī,āN phirāk rannāNī .
kicharku naiN deN dilabrī.ān,choN labāñ vich paaNī .
phir phir DaaDh kare haThe dil dā,par jad bahut vihāNī .
hāsham yaad bhambor pa.i.o sū,TuTT gi.ā maaN nimāNī . 99.
je jaaNā chhaD jaaN suttī nuuñ, ik pal palak nā jhamkāñ.
garad hoi vich garad thalāñ dī,vāng javāhar damkāñ.
jal vāgur ral deN dikhālī,thal maarū dī.āñ chamkāñ .
hāsham kauN sassī bin vekhe,es ishak dī.āñ ramkāñ . 100 .
thal maarū tap dozaḳh hoiā,ātash fauj hijar dii.
jab lag saas nirās nā hosān,yūsaph tāñgh misar dii.
muḌan muhāl te vekhaN aukhī,sūrat kech shahir dii.
hāsham sagt baloch kamīne,be.insāf bedardī . 101 .
kuchh Digdī kuchh Dhahindī uThdī,bahindī te dam laindī.
ji.uñ kar toT sharāboñ āve,pher ute val vaindī.
DhūnDe khoj shutar dā kit val,hargiz bhaal nā paindī.
hāsham jagat nā ki.uñ kar gāve,prīt sampūran jaindī . 102 .
kudrati naal sassī hatth ā.iā,phiradi.āñ khoj shutar daa.
jaaN nahīñ ih khoj sassī nūn,mili.ā jaam khidar dā .
yā uh nuur nazar dā kahī.e,dārū daradu jigar daa.
hāsham balki sassī no mili.ā, kāsad kech shahir daa. 103 .
daarū darad jigar dā karke, khoj la.e gali laave.
par bhi laa.i nā sakdī Dardī,mat ih bhī miT jaave .
phir ghir vekh rahī horu dūjā,khoj nā nazrīñ aave .
hāsham pher visāh nā kardī,vāngu punnūñ chhal jaave . 104.
'kākā'nām ayālī āhā,us girde vich chhiḌdā.
DiTThā uh sassī ne dūron,thal maarū vich phirdā .
anchal chhoD nishānī karke,phaḌi.ā raahu tidhar daa.
hāsham kuuk kare tis vali nūn,par dil jā.usu ghirdā . 105.
sūrti vekh ayālī Dari.ā,āfat maar nā jaave.
aadam ruup zanānī sūrati,thal maarū kadi aave.
ji.uñ ji.uñ suNe avaaz sassī dī,chhip chhip jaan bachāve .
hāsham jaañ din ulTe āvaN,sabh ulTī baN jaave .106.
kuuk pukār nirās sassī ho,khoj banne uThi dauḌī.
dil vich saaḌ thalāñ dī ātash,rūh rannāNī hauḌī .
pichchhā de.i challī shahizādī,jān lagī phir kauḌī.
hāsham kauN phalak nuuñ pakḌe, jaa.i chaḌhe dhari pauḌī . 107.
tarle laakh jatan kar pahunchī,khoj talak haTh karke.
TuTTdī jaan ga.ī.āñ chhuT āhīn,yād balochāñ karke .
shāla ! roN ki.āmat toḌīn,nāl sūlāñ dil bharke.
hāsham maran kumaut bidesī, luuN tarhāñ khar khar ke . 108.
oḌak vakht kahir dī.āñ kūkān,suN,patthar Dhal jaave.
jis us uuTh punnūñ nuuñ khaḌi.ā,mari dozaḳh vali jaave.
yā us tiir lage brihoñ dā,vāng sassī jal jaave .
hāsham maut pave karhā nūn,tuḳham zimīnoñ jaave. 109.
jis pur yaar kare asvārī,tis de jeD nā koī .
ko maiñ vaañg nikarmaN nāhīn,kit val mile nā Dhoī .
hāsham kaunt mile hass jis nūn,jāN suhāgNi soii. 110.
sir dhar khoj ute ġhash ā.īā,maut sassī dī aa.ī .
ḳhush rahu yaar asaañ tudh kāraN,thal vich jaan gavā.ī .
Digdī saar ga.e dam ikse,tan thoñ jaan sidhā.ī .
hāsham kar lakkh lakkh shukrāne,ishak valoñ rahi aa.ī . 111.
kar kar dhi.ān ayyālī dil vich,soch kare is gall dii.
kī asrār rahī Dig even,pher nahīñ muḌ haldī .
mat koī naari rahe mar pi.āsī,rāh pandhāNū challdī.
hāsham chal vekhāñ kī Darnā, hoNahār nahīñ Taldī. 112.
ayyaḌ chhoD sassī val turi.ā, dil Darde pag dhardā.
sūrat vekh ahivāl sassī daa, chaḌhi.osu josh kahir daa.
dil thoñ shauk gi.ā uTTh sārā, maal dhī.āñ put ghar daa.
hāsham jaaN diloñ jag fānī, vekh fakīrī phaḌdā. 113 .
thal vich gor sassī dī karke, vāngu yatīm nimāNe .
gali khafnī,sir pā barahinā,baiThā gor sirhāNe .
ik gall jaaN la.ī ‘jag fānī', hor kalām nā jaNe .
hāsham ḳhaas fakīrī ehaa, par ih kauN pachhāNe. 114 .
uDi.ā ruuh sassī de tan thon,pher punnūñ val dhā.i.ā.
mahimal masat bihosh punnūñ nuuñ, suphne jaa.i jagā.i.ā.
‘lai huN yaar asaañ sang tere,kaul karār nibhā.i.ā.
hāsham rahī sassī vich thal de,maiñ ruksat laiNe aa.i.aa. 115 .
uTkī niiñd punnūñ uTh baiThā, jaldī vich kachāve.
nā uh shahir bhambor pi.ārā,na uh mahil suhāve.
'chānak chamak lagī shahizāde,kujh sir pair nā aave.
hāsham jaag lahī phir keha,āshak raiN vihāve . 116.
tis dam moḌ karhe nuuñ turi.ā,pher sassī val muḌi.ā.
aavaN muḌan bhirā.u nā dende, uuTh muhāroñ phaḌi.ā .
taiñ bin baap hoi.ā nābīnā,kūke ‘saḌi.ā saḌi.ā.
hāsham vekh mahal kecham de,bhī muḌ āvīñ chaḌhi.ā .117.
hijrī agg punnūñ tan bhaḌkī,toḌ javāb suNāve.
kaiñ dī maa.uñ pitā putt kaiñ de, naal mui.āñ mar jaave.
jehī naal asāDe kītī, pesh tusāDe aave.
hāsham baajh sassī nahīñ dūjā,je rabb pher milāve . 118.
ghunD baloch ḳhi.āl nā chhaDDde,vali vali pher khaḌonde.
paapī zor vikhālaN us nuuñ, shutar gale lagi ronde .
jab lag jaan na muḌne desāñ, aa.i pannūñ vall honde.
hāsham āshak baajh ishak de,kahu kit val dil Dhonde ?11 9
bahut lachār hoi.ā shahizādā,khichchīñ pakaḌ kaTārī.
jis dī chamak lagī jind jāve,so jam ruup dudhārī.
chhaDD muhār ditī tad bhā.ī.āñ, Daradi.āñ jaan pi.ārī.
hāsham kauN phaḌe jindbāzān,(jinhāñ) jaan ishak vich hārī. 120.
suTTī hot muhār sassī val,chhoD bhaa.ī dukhdā.ī .
milsāñ jā ik vaar jamāñ thoñ, je rabb jaan chhuDā.ī .
jhab suT pair sassī val karhā ! vakt iho huN bhā.ī.
hāsham duddh malīdā desāñ, karsāñ Tahil savā.ī . 12 1.
shābāsh ! us karhe de turne,tez dhare pag tīroñ.
pahutā aa.i sassī dī kabre, aakal shutar vazīroñ.
taazī gor DiTThī shahizāde,puchhi.ā os fakīroñ.
‘hāsham kauN bazurag samāNā,vākif kar is pīroñ. . 122.
aakhī os fakīr pannūñ nūn,kholh hakīkat sārī.
'aahī naar parī dī sūrat,garmī maari utārī.
japdī naam punnūñ dā āhī,darad ishak dī maarī .
hāsham thā.uñ makān nā jāNāñ, aahī kauN vichārī.’ . 123.
suN ke hot zimī pur Diggi.ā,khā.i kaleje kānī.
khulh ga.ī gor pi.ā vich kabro,pher mile dil jaanī .
ḳhātar ishak ga.ī rali māTī, sūrat husan javānī.
hāsham ishak baloch sassī dā,jug jug rahagu kahāNī. 124 .
sassi
hikmati os KHudawand wali,malak mulak malak da
lakh karoD karan chaturai,koi pachhaN na sakda
kudrati nal rahe saragardan,daim charaKH falak da
hasham KHub hoia gulkari,farash fanah Khalak da1
hikmati nal hakim azal de,nakashu nigar baNaia
har arwahu asir ishak da,kaid jisam wich paia
jo maKHluk,na bahar is thin,arazu sama wich aaia
hasham josh buKHar ishak da,har ek shan waTaia2
husan kalam jo shair karde,suKHan na sathin aaia
jihaku akal shaur asaDa,asan bhi aakhi suNaia
suNi suNi hot sassi dian baatan,kaamal ishak kamaia
hasham josh tabiat kita,wahim ite wal aaia3
aadam jam bhambor shahir da,sahib taKHt kahawe
wahish tayur janait aadam har ek sis niwawe
jahu jalal sikandar wala,KHatar mul na liawe
hasham aakh zaban na sakdi,kauN tarif suNawe 4
shahir bhambor makan ilahi,bagh bahishat baNaia
farash farush chaman gul buTa,har ek jat lagaia
nadian haud talau fuhaare,rali mili KHub suhaia
hasham ruh rahe wich phasia,dam fareb wichhaia 5
mir wazir ghulam karoDan,lashkar fauj KHazane
bairak suraKH nishan hazaran,sham ghaTan samiane
khawaN KHair fakir musafar,sahib hosh diwanen
hasham es ghami wichi aajiz, hosu ulad na KHane 6
KHahish iksu aulad hameshan,pir shahid manawe
dei libas pushak birahinan,bhukkhian tam khalawe
wekhi ujaD musafar karan,tal sarai baNawe
hasham desu jahan duain, aas sain war liawe 7
durri yatim sadaf wich aaia,suNi pukar dilan di
phiri bahaar shagufe wali,hoi umaid gulan di
sej maluk hoi abresham,ahi sakhat sulan di
hasham wekh hoi gul lala,hogu bahaar phulan di8
sassi janam lia shab-kadre, misal hilal daraKHshan
wekh biab hoe nag moti,maNak lal badaKHshan
akal KHial kiason bahar,nazar kare wal nakshan
hasham aakh tarif husan di shamas misal zarafshan 9
jumal jahan hoi khushhaali, phiria nek zamana
naubat nach shumar na koi,dhurbat tal tarana
kar sir war suTTaN zar suina,hor jawahar khana
hasham KHair kita phukrawan,milak muash khazana 10
ahili turet sadde us wele,hibaz najum zabani
sahib-yuman karamat wale,KHabar dehani asmani
wekhaN umar nasib sassi da,kholh kalam rabani
hasham bhaar sassi sir DaDha,hogu shitabu asani 11
wekhi kitab najum najumi hoi rahe chup sare
zalam hukam shah sultanan, kauN koi dam mare
baadshahan sachch aakhaN aukha,hoe lachaar wichaaro
hasham baKHat baKHil sassi de,kauN jitte kauN haare12
shah-darbar kahia chup kehi,kaho jawab ki aawe
araz kiti darbar asathe,'suKHan kalam na aawe
ras zaban na aakhaN jogi,jhuTh iman jalawe
hasham karan lukau batera,kismat kauN miTawe 13
oDak KHauf utar najumi baat kahi man-bhaNi—
‘ashak hogu kamal sassi jad,hogu juan siaNi
masat bihosh thalan wich marsi,ishak firak rannaNi
hasham dagh lagaugu kul nun,hogu jahan kahaNi' 14
suN takdir hoe dil birian,man piu KHesh kabila
aatash chamak uThi har dil nun,jiunkar tel phatila
khushi KHarab hoi wichch gham de,zarad hoia rang pila
hasham baiTh danaun siaNe,horu wichaaran hila 15
beitbar hoia,hatth dhote,bap umaid muradon
zalamu rupu hoia dil us da,saKHat siah jalladon
Dobagu nang namus ki hasalu,es palit uladon
hasham kharach karo phurmaia,phaaragh hohu fasadon 16
kahia wazir ‘ki dosh sassi nun,likhia lekh likhaari
betaksir kuhauN kannia, nashaT howe kul sari
is thin pap na hogu parere,kauN howe hatiari
hasham pai sanduk ruDhaio,chuk pawe sabh khuari 17
farash zimin te har ek tain, man piu bahut piara
so phaD aap ruDhauN jis nun wekh ghunahu nikara
dhann uh sahib sirajanhaara, aib chhupawaNhaara
hasham je uh kare adalatu,kauN kare nistara 18
wah kalam nasib sassi da,nam lian dil Darda
taKHton chai saTe sultanan,KHair mangaN dar dar da
bailu gharibu nakabal jeha,chai zimin sir dharda
hasham jai na bolaN wali,jo chahe soi karda 19
jis ustadu sanduk sassi da, ghaDia nal mahir de
aflatun arastu jehe,hoN shagird hunar de
zinat zeb sikhi sabh us thon,dilbir chin misar de
hasham wekh araish karda,shabash akal fikar de20
channaN shakh mangai kidahon,baiTh karigar ghaDia
buTa weh sunhiri karke,lal jawahar jaDia
pai zanjiru chaupher pinjar nun,baiTh bidardan kaDia
hasham wekh tawallad honde,aN dukkhan laDi phaDia21
kar tatbir kite trai chhande,KHarach dita kar nale
tis di milakh hoia ek chhanda,shir pilawaN wale
duja daj dahej sassi da,horu paDhawaN wale
hasham likh tawit hakikati harafu sassi gali Dale 22
pai sanduk ruDhai sassi,(jithe) nuh tufan wagenda
basak nag na hathu liawe,dhaulu panahu mangeda
par urar balain bharia,danon deu Darenda
hasham wekh nasib sassi de,ki kuchh hor karenda 23
turia toD zanjiru sabar da,chaian rizaku muhaaran
gardash falak hoia siragardan,bajh malah kahaaran
suraj tez hoia jal KHuni,paiN lasan chamkaran
hasham wekh sassi wichch gheri,dushmaN lakh hazaran 24
aadam-khor janawar jal de,rakhash rup subhain
nagaru machchhu kunme jalhoDe,nag sansar balain
tanduwe kahir jambur bulhNan,lauN zor tadain
hasham maut howe wich thal de,marasu kauNu ithain 25
ghunmaN-gheri chupherion gheran,ThaThan laiN kalawe
lahiran zor kito har tarfon,ik aawe ek jawe
surti sihar sanduk jaDau,bijuli chamak Darawe |
hasham chah jiwen kaniani, wekh sanduk chhapawe 26
shahiron dur ku pattaN dhobi,dhonda nadi kinare
atta nam misal farishte,buzaraku nek satare
DiTTha on sanduk ruDhenda,dil wich khauf chitare |
hasham gaiosu hosh dimagon,wekh sanduk wichaare 27 )
kare KHial jawaharKHana,paia aaN tabahi
ya koi aafat ruDhi pahaDon,ya asrar ilahi
baKHat bedar hoe tad ditia,aN nasib ugahi
hasham jai paia jal Dunghe,hoi dil sher sipahi 28)
atte KHub kiti zindbazi,lia sanduk kinare
shadu hoia dil,zat KHuda wal,niamat shukar guzare
waDia shahir,mumarakh dewaN,rali mili yar piare
hasham mal laia hor duja, hoia suab wichaare 29
khulhe aaN nasib atte de,karam bhale din aae
jaDat jaDau mahilait kiti, shaukat shan baNae
khijmatgar gulam sassi de,chaakar chai rakhae
hasham bagh suke rabb chahe pal wich pher phulae 30
sassi hoi juan siaNi, suraju teju sawai
sahib ilam hayau halimin,akal hunar chaturai
man piu wekh karigar koi,chahaN kiti kuDmai
hasham suNe sassi maslahit, ghairati us nun aai 31
baN baN painch panchait dhobi,pas atte de aawaN
kar taslim wihaar jagat da,baat hamesh chalawaN
dhian sohaNi nahin ghar mapian,je lakkh raj kamawaN
hasham wangu bujhaarat dhobi,baat sassi wal liawaN 32
ek din kol sassi de man piu, baiTh kite kul jheDe
‘akh bachcha ! tun baalagh hoion wag Dor hatth tere
dhobi jat,uchche ghar aawaN, phir phir jaN batere
hasham kauN tere man aawe,akhi suNa is were33
sassi mul jawab na kita,nal piu sharmandi
dil wich shor hoia bharia su,wakkh likhi karman di
DhunDaN sak chaDhe e jain da, main dhi baadshahan di
hasham pher na naun laio ne, wekh sassi darmandi 34
shirkat nal sharik atte de,maran baKHil fasadi
pas bhambor shahir de wali,ja hoe fariadi
hoi juan atte ghar beTi,surat shakal shahizadi
hasham kahia pukar baKHilan,‘laik oh tusaDi' 35
bhejia nafar gulam atte nun,adam jamu bulaia
sajji khullh tawit gale da,shahu hazur puchaia
kagadu wachi pachhata jihDa,pai sanduk ruDhaia
hasham wekh hoia sharminda,adam jamu sawaia 36
lohu garam hoia dil bharia,pheri uladu piari
man piu nal sassi de chahuN,baat kiti ek wari
sassi saf jawab ditone,kholh hakikati sari-
‘hasham milaN haram tusanun,roDh diti ek wari 37
mai phirak sassi de mari,nind aram na aawe
hardam wang yakub pikambar,ro ro haal wannawe
kare sawal chahe ghari khaDia, roz sassi the jawe
hasham yaad sanduk sassi nun,KHatar mul na liawe 38
jal thal mashrak maghrab har shai,jis da nam dhiaiai
sahibu kudrati apar apara,kis pahi aakh suNaiai
ant na parwar tise da,ki kuchh aakhi salahiai
hasham pher sassi nun milie,(au punnun wal aaiai 39
shahir bhambor sudagarzada,ghazni nam sadawe
sahib shauk imarat taza,bagh hamesh lawawe
tis wich har badshah mulak di,kar taswir likhawe
hasham har ek aap musawwar,jabrail kahawe 40
jassi suNe tarif hameshan,laik mushak KHutan di
ek din nal saian uTh dauDi, KHatar sail chaman di
dekhia nakash diwar khaDota, surat sim badan di
hasham wekh hoi dil ghail, wangun kohu shikan di 41
sassi kahia bulai musawwar,’shabash! wir bharao
jis surti di murti kiti, mainun aakh suNao
kihDa shahir kauN shahizada bhed pata das jao
hasham pher sassi hatth joDe, thaun makan baNao 42
kecham shahir walait thal di, hot ali tis wali
tis da putt punnun shahizada aib sababon khaali
surti os hisabon bahar, sifati KHudawand wali
hasham araz kiti ustadan,chiNag gulan wich Dali 43
ho dil ghail nal saian de pher sassi ghari aai
nindar bhukkh zulaikhan wangar,pahili ramaz wannai
wekh ahiwal hoi darmandi,bhed puchhaus mai
hasham bajh kuTThi talwaron,zalam ishak sipahi 44
dil wich soz firak punnun da,roz alamban baale
birhon bidrad aram na denda,wang chikha nitt jale
aatash aap aape bhaThiara,ap jale nitt jale
hasham pher keha sukh sowaN,jin pite prem piale 45
de dil DaDh sassi kar danash,ik tatbir baNai
pattaN ghaT lae sabh piu thin,chaunki chai biThai
pandhi rah musafar je koi, aawe es niwahi
hasham par urar na jawe main bin KHabar puchai 46
baras hoia jad pher sassi nun,mihnat zuhad uThae
kech walon rali mal wihajaN uTh sudagar liae
surat naz niaz punnun da wekh pari bhull jae
hasham wekh baloch zulaikhan, yusaf chai bhulae 47
kahia aaN ghulam sassi nun, nal zuban piari
‘ghaT ute ik,rah musafar,utre aaN wapari
kech kannon saudagar aae,uTh biant shumari
hasham taur libas pahirawon,har har chaal niari 48
sassi saKHat ghami wich aahi,darad firak rannaNi
na kujh surat na waz badan di, na kuchh hosh bigani
ruh ruhan wich phire sassi da,malkul maut nishani
hasham bhej baloch sachche rabb ,pheri diti zindgani 49
suNi aawaz sassi uThi baiThi,surat sarir sambhaali
misal anar hoe ruKHsare,pheri phiri lab lali
haar shingar lage man bhawaN, khub hoi khushiali
hasham aakh tarif balochan,abi-hayat piali 50
shahir utar baloch sassi ne,KHijmat KHub karai
haal hakikat hot punnun di,pas bahaal puchhai
KHatar lobh kahione‘saDa,hot punnun hai bhai
hasham wekh balochan diti, shamat aaN dikhai 51
sassi samajhi bhirau punnun de, kaid baloch karae
hoN khulas muhaal hoio ne,hot punnun bin aae
bol-wigaD pichh pachhutawaN, shamat aaN phahae
hasham bajh wakilon kaamal phasian kauN chhuDae 52
do sirdar aaho karwani, hafat hazar shutar de
babbaN nam babiha dowen, baiTh andesha karde
punnun bajh nahin chhuTkara, haud deie bhar zar de
hasham zor keha par mulkin, maN howe wichi ghar de 53
uDaN khaTola nam karhe da,nal kita hamrahi
babbaN ho aswar sidhaia,koch banne baN rahi
jiun jiun bahut pawe wich mazlin,tiun tiun chaal sawai
aashak uh punnun par aaha, hasham shauk ilahi 54
kecham shahir gae kar dhai, hot ali darbare
ro ro kuk sunawaN haalat, jai baloch - pukare
shahir bhambor baloch sassi ne, kaid kite wali sare
hasham bajh pannun nahin chhuTde,kaid rahiN jug chaare 55
hot ali suN haal-hawalat, puchhia baiTh diwanan
na kuchh pesh hakumat jawe,na kuchh mal khazana
bhejaN bahut muhaal punnun nun,mulakh bides bigana
hasham kauN zahizadian tere,akh pichhe karwanan 56
bahut bizar hoi gall suN ke,hot punnun di mai
kauN koi tan lai apNe;atash chai parai
kauN baloch punnun de sir thon,war suTan baadshahi
hasham bajh punnun wichi dunian, hor murad na kai 57
saf jawab lia karwanan,pheri punnun wal aae
surat nakash nigar sassi de,kar tarif suNae
ghail ishak tusaDe hardam,nindar chashamu na lae
hasham KHatar milaN tusaDe,kaid baloch karae 58
suN tarif hoia dil ghail,rumki wau piram di
kauN koi dil rahsi TikaNe,dahishat tegh alam di
shahir bhambor punnun dil wassia,wisri surat kicham di
hasham wau lagi uTh chamki;atash jaram karam di 59
shutar swar punnun uTh turia,prem jaDi sir pain
raat ghubar churai punnun no,chor chale kar dhai
palku aaram na wang bisabran,rizak muhaar uThai
hasham wekh nasib balochan,bhai pai buriai 60
raat dihen phaD rahu laione,palak na thiwaN mande
sagt mijaz baloch hameshan,phire nasib jinhan de
yusab misar baNe kurwani,wekh drbar lijaande
hasham baadashah dukh pawaN,sakhat zanjir dilan de 61
shahir bhambor paione nazrin,aha waKHat sawera
nal piar kitone karha,chusat chalak wadhera
nal hakarat bagh sassi de, aaN kitone Dera
hasham chhaDD ditone shutran,charan arak chuphera 62
kahi kahi wangu talismi aahian bagh chufer diwaran
farash zamin zamurdi aaha,sabat nakash nigahan
nahiran,hauz,phuhaare barsaN, har har chaunk bahaaran
hasham shor janawar karde; mor chakor hazaran 63
ghail ishak khaDe gul lala,nal lohu mukh dhote
seb anar angur bhare ras,chunjahin lawaN tote
kumari kuk kare fariadan,saru aazad khalote
hasham wekh bahaar chaman di,ruh rahe wich ghote 64
`
kujh balKHi,bagdadi ushtar,kujh buKHti kiniani
dozakh peT na gardan chuDi,azrail nishani
chaaran bagh tuDauN shaKHan; karan baloch haiwani
jai khaDe darbar sassi de,shor kita baghbanan--
‘bag viran hoia kul sara,chaar lia karwanan
KHauf KHudai na marnon Darde,khawaN mal bigana
hasham shahir bhambor biraja;jaaniun nahin sultanan 66
suNi phariad sassi wichi dil de,akali KHial chitare
kauN kamine aiD daleri,karan baloch nikare
shait hot punnun wichi hosi,tahin karan pasare
hasham chawaN ainD phazuli,kauN gharib bichaare 67
sassi nal saian kar masalti,bagh banne chali aai
har har de hatth shaKH chinari,tegh misal sipai
umar awail maN husan da,jai paian,kar dhai
hasham mar pai karwanan,deN baloch duhai 68
rahe tiar hamesh chaman wich sej sassi di aahi
kanj nawel rawel chambeli, malaN gund wichhai
tis pur hot punnun wich nindar,aha mej sukhai
hasham aas murad sassi di,sidak pichhe wari aai 69
sassi aaN DiTTha wich nindar,hot behosh ju KHabon
suraj wang shua husan di,bahar pawasi nikabon
je lakkh pai sanduk chhupaie,awe mushak gulabon
hasham husan priti na chhupde,phaarag hoN hijabon 70
suNi fariad balochan wali,tan sudh hot sambhaali
wekh hairan hoia shahizada,fauj mahibuban wali
roshan rang jamal sassi da,chamak pawe har Dali
hasham dagh pia gul-lalo,dekh sassi lab lali 71
wekh didar hoe tan dowen,ashak darad rannaNe
DiThian bajh na rahinde mule,naiN udas iaNe
sikkadian yar mile jis dil nun,kimat kadar pachhaNe
hasham nehun asil kamawaN,hor gawar ki jaNe 72
bhaar ladai chale karwani,kecham dai sawere
aakh rahe chal hot punnun nun,joDan dasat batere
hoi lachaar chale karwani,tor ditio ne Dere
hasham ishak jinhan tan wasia,kauN tinhan dil phere 73
kecham aai kahia karwanan,baat jiwen kachhu aahi
hot asir sassi was kita,zulaf kunDalu ghati phahi
aauN jaN na yaad punnun nun,ishak diti badrahi
hasham haal suNai balochan,tegh piu tan wahi 74
hot ali din raiN wihawe,hosh aram na tis nun
maut bhali mar jaN changera,aN baNe dukh jis nun
kecham nar jahannam kolon,tez hoia tap tis nun
hasham wangu yakub pikambar,haal suNawe kis nun ५०
kecham lok firak punnun de,ro ro hoN diwane
‘yusab wech aae karwani,har ek wirad zabane
puT puT wal suTTaN wich galian,mahilin shor zanane
hasham pher punnun, rabb liaugu,sahi salamat KHane 76
shutar-sawar kirau pannun de,pheri punnun wal dhae
tez balai sharab surahi,nal lukai liae
DiThi pesh na jaandi hargiz,oDak dhrohu kamae
hasham aakhi kinai sukh paia,beinsaf dukhae 77
shahir bhambor puchhai pannun nun,nal ghaNe rang ras de
dil wichi khoT,zuban wich shirin,aN mile gali hassde
watani lok sadawaN mahiram,hargiz bhet na dassde
hasham karan lukau na heDi,mirag bhala kad phasde78
suN kecham karwan sassi nun,chaDia chand wadhere
ral mil nal saian de aakhe,'bhag bhale din mere '
ek thon chaar hoe wich khijmat,nafar ghulam wadher
hasham pher na samjhaN papi,pap karende jihDe 79
raat pai,bahi pas pannun de jibh miTThi,dil kale
hot punnun nun maut sassi de,bhar bhar deN piale
uh ki darad dilan da jaNan, uTh charawaN wale
hasham dosh nahin karwanan,ishak ghaNe ghar gale 80
masat bihosh hoia shahizada,rahia sual jawabon
ek nindar,gali banh sajji di, duja masat sharabon
aashak howaN te sukh sowaN,ih gall dur hisabon
hasham jin kin rah ishak de,kaj gawaia KHabon 81
nisbo raat gai karwanan,karha tang kasae
mahimal pai bihosh pannun nun,shahir bhamboron dhae
ghaD baloch bitras kukarmi,yar wichhoD liae
hasham roN kalawaN wale,pher sassi din aae 82
nibDi raat hoia din roshan,aN chiDi chuhkaNi
suraj aakhi nahin,ih jaldi,wekh chikha asmani
KHatar karan kabab sassi de,mar judaisu kani
hasham aaN baNe jis jaNe,ki gall karan zubani 83
naiN ughaD sassi jad dekhe,jag lai sudh aai
wahad jaan pai,uh nahin,nal sutti jis aahi
na uh uTh na uThan wale,na uh jam surahi
hasham toD,shingar sassi ne,KHak lai sir pain 84
jis din hot sassi chhaDi turia,akhi wikha din keha
dozakh ek pal kade na hosi, tapia tis din jeha
dil da KHun akkhin phuT aaia,zalam ishak aweha
hasham mar rulawe galian,baN ishak di eha 85
toDi shingar sassi uTh dauDi,kholh liTan ghar baron
chaDhia aaNaki roh sassi no,jind ju tan par waron
Dardi sath punnun da takkdi,tegh hijar di maron
hasham sahiN muhaal judai,saKHat buri talwaron 86
dhobaN maun nasihat kardi,‘bachcha ! na pau rahin
dhobaN jat kamini karke, chhoDi gae tudh tahin
bhajj bhajj pher pichhe uTh dauDen,laj aje tudh nahin
hasham wekh kehe din pae,ghanD baloch balain 87
sassi moD jawab maun nun,kari dukh waiN suNae
masat bihosh punnun wich mahimal,pai baloch sidhae
je kachhu hosh hundi shahizade,bajhu sassi kad jae
hasham lekh likhe so wache, chhoD mera laD mae 88
aa muD ja nahin je tuhi wal,prit punnun di aisi
masat bihosh na rahisi mule,ant samen sudh laisi
aape wekh hawalat teri jag lahi muD paisi
hasham bajh dowen dili milian,chaT lagai man kaisi 89
mae ! sagt janzir balochan,hot punnun nun pae
kad uh muDan pichhahan dende,aiD kukarmi aae
shaala ! rahiN KHarab hameshan,dukhie aaN dukhae
hasham keDaku baat sassi nun,je rabb yar milae 90
dil di baat samajh suN dhie,kar kuchh hoshu TikaNe
yari karan muhaal,bidesi,ki jaNan baal iaNe
bajh piar churai khaDe kin,adam rup siaNe
hasham nahin wichaar balochan,ki sir dosh bighane 91
suN mae ! je dil wich ewen,hogu mere dilbar de
dilbar beparwah hameshan,kujh parwah na dharde
wekh chakor patang wichaare,mufat birahun wich marde
hasham moD rahe nahin muDdi,ghar de lok shahir de92
maun,pher sassi nun aakhe,na chaDh chehu diwani
kad huN jai balochan milsen,pairin Turan bigani
suli sar age thal maru,taDaf maren binu paNi
hasham jaN muhaal ikalli,barbar gah biabani93
tursan mul na muDsan rahon,jaan tali par dharsan
jab lag sas niras na howan,marnon mul na Darsan
je rabb kuk sassi di suNsi,jai milan pag parsan
hasham nahin shahid ho waisan,thal maru wich marsan94
phaDia pandh hoi tad pandhaN,TuT gai Dor patangon
sassi uh na dhardi aahi,bhuin par pair palanghon
dil ton KHauf utar sidhai,wangu sher palangon
hasham je dam jaN khalasi,hogasu kaid firangon 95
kar asbab laia shahizadi,phaDia rah shutar da
paNi KHun KHurak kaleja,rahibaru daradu hijar da
gal wich wal,akkhin wich surkhi,soz janunn kahir da
hasham wekh hawal kaleja,ghail shamas kamar da 96
chamki aaN dupahirin wele,garmi garam bahaare
tapdi wau wage asmanon,panchhi mari utare
aatash da dariau khalota,thal maru wali chaare
hasham pher pichhanh na muDdi,lun lun‘hot’pukare 97
nazak pair gulab sassi de, mahindi nal shingare
aashak wekh bahe ek wari,jiu tinhan par ware
baalu ret tape wich thal de, bhunnaN jaun bhaThiare
hasham wekh yakin sassi da,pher nahin dil haare 98
dil wich tapat thalan di garmi,aN phirak rannaNi
kicharku naiN deN dilabrian,choN laban wich paNi
phir phir DaDh kare haThe dil da,par jad bahut wihaNi
hasham yaad bhambor paio su,TuTT gia maN nimaNi 99
je jaNa chhaD jaN sutti nun, ek pal palak na jhamkan
garad hoi wich garad thalan di,wang jawahar damkan
jal wagur ral deN dikhaali,thal maru dian chamkan
hasham kauN sassi bin wekhe,es ishak dian ramkan 100
thal maru tap dozaKH hoia,atash fauj hijar di
jab lag sas niras na hosan,yusaph tangh misar di
muDan muhaal te wekhaN aukhi,surat kech shahir di
hasham sagt baloch kamine,beinsaf bedardi 101
kuchh Digdi kuchh Dhahindi uThdi,bahindi te dam laindi
jiun kar toT sharabon aawe,pher ute wal waindi
DhunDe khoj shutar da kit wal,hargiz bhaal na paindi
hasham jagat na kiun kar gawe,prit sampuran jaindi 102
kudrati nal sassi hatth aaia,phiradian khoj shutar da
jaN nahin ih khoj sassi nun,milia jam khidar da
ya uh nur nazar da kahie,daru daradu jigar da
hasham balki sassi no milia, kasad kech shahir da 103
daru darad jigar da karke, khoj lae gali lawe
par bhi lai na sakdi Dardi,mat ih bhi miT jawe
phir ghir wekh rahi horu duja,khoj na nazrin aawe
hasham pher wisah na kardi,wangu punnun chhal jawe 104
'kaka'nam ayali aaha,us girde wich chhiDda
DiTTha uh sassi ne duron,thal maru wich phirda
anchal chhoD nishani karke,phaDia rahu tidhar da
hasham kuk kare tis wali nun,par dil jausu ghirda 105
surti wekh ayali Daria,afat mar na jawe
aadam rup zanani surati,thal maru kadi aawe
jiun jiun suNe awaz sassi di,chhip chhip jaan bachawe
hasham jaan din ulTe aawaN,sabh ulTi baN jawe 106
kuk pukar niras sassi ho,khoj banne uThi dauDi
dil wich saD thalan di aatash,ruh rannaNi hauDi
pichchha dei challi shahizadi,jaan lagi phir kauDi
hasham kauN phalak nun pakDe, jai chaDhe dhari pauDi 107
tarle lakh jatan kar pahunchi,khoj talak haTh karke
TuTTdi jaan gaian chhuT aahin,yaad balochan karke
shaala ! roN kiamat toDin,nal sulan dil bharke
hasham maran kumaut bidesi, luN tarhan khar khar ke 108
oDak wakht kahir dian kukan,suN,patthar Dhal jawe
jis us uTh punnun nun khaDia,mari dozaKH wali jawe
ya us tir lage brihon da,wang sassi jal jawe
hasham maut pawe karha nun,tuKHam ziminon jawe 109
jis pur yar kare aswari,tis de jeD na koi
ko main wang nikarmaN nahin,kit wal mile na Dhoi
hasham kaunt mile hass jis nun,jaN suhagNi soi 110
sir dhar khoj ute ghash aaia,maut sassi di aai
KHush rahu yar asan tudh karaN,thal wich jaan gawai
Digdi sar gae dam ikse,tan thon jaan sidhai
hasham kar lakkh lakkh shukrane,ishak walon rahi aai 111
kar kar dhian ayyali dil wich,soch kare is gall di
ki asrar rahi Dig ewen,pher nahin muD haldi
mat koi nari rahe mar piasi,rah pandhaNu challdi
hasham chal wekhan ki Darna, hoNahaar nahin Taldi 112
ayyaD chhoD sassi wal turia, dil Darde pag dharda
surat wekh ahiwal sassi da, chaDhiosu josh kahir da
dil thon shauk gia uTTh sara, mal dhian put ghar da
hasham jaN dilon jag fani, wekh fakiri phaDda 113
thal wich gor sassi di karke, wangu yatim nimaNe
gali khafni,sir pa barahina,baiTha gor sirhaNe
ek gall jaN lai ‘jag fani', hor kalam na jaNe
hasham KHas fakiri eha, par ih kauN pachhaNe 114
uDia ruh sassi de tan thon,pher punnun wal dhaia
mahimal masat bihosh punnun nun, suphne jai jagaia
‘lai huN yar asan sang tere,kaul karar nibhaia
hasham rahi sassi wich thal de,main ruksat laiNe aaia 115
uTki nind punnun uTh baiTha, jaldi wich kachawe
na uh shahir bhambor piara,na uh mahil suhawe
'chanak chamak lagi shahizade,kujh sir pair na aawe
hasham jag lahi phir keha,ashak raiN wihawe 116
tis dam moD karhe nun turia,pher sassi wal muDia
aawaN muDan bhirau na dende, uTh muhaaron phaDia
tain bin bap hoia nabina,kuke ‘saDia saDia
hasham wekh mahal kecham de,bhi muD aawin chaDhia 117
hijri agg punnun tan bhaDki,toD jawab suNawe
kain di maun pita putt kain de, nal muian mar jawe
jehi nal asaDe kiti, pesh tusaDe aawe
hasham bajh sassi nahin duja,je rabb pher milawe 118
ghunD baloch KHial na chhaDDde,wali wali pher khaDonde
papi zor wikhaalaN us nun, shutar gale lagi ronde
jab lag jaan na muDne desan, aai pannun wall honde
hasham aashak bajh ishak de,kahu kit wal dil Dhonde ?11 9
bahut lachaar hoia shahizada,khichchin pakaD kaTari
jis di chamak lagi jind jawe,so jam rup dudhaari
chhaDD muhaar diti tad bhaian, Daradian jaan piari
hasham kauN phaDe jindbazan,(jinhan) jaan ishak wich haari 120
suTTi hot muhaar sassi wal,chhoD bhai dukhdai
milsan ja ek war jaman thon, je rabb jaan chhuDai
jhab suT pair sassi wal karha ! wakt iho huN bhai
hasham duddh malida desan, karsan Tahil sawai 12 1
shabash ! us karhe de turne,tez dhare pag tiron
pahuta aai sassi di kabre, aakal shutar waziron
tazi gor DiTThi shahizade,puchhia os fakiron
‘hasham kauN bazurag samaNa,wakif kar is piron 122
aakhi os fakir pannun nun,kholh hakikat sari
'ahi nar pari di surat,garmi mari utari
japdi nam punnun da aahi,darad ishak di mari
hasham thaun makan na jaNan, aahi kauN wichaari’ 123
suN ke hot zimi pur Diggia,khai kaleje kani
khulh gai gor pia wich kabro,pher mile dil jaani
KHatar ishak gai rali maTi, surat husan jawani
hasham ishak baloch sassi da,jug jug rahagu kahaNi 124