panjabo
bachpan vich kinne hī vaar maiñ us nuuñ maañ naal gallāñ karadi.āñ suNi.ā sī
kite parā.e bhaag vī lagge ne kise nuuñ dhii.e !
man-mithī.āñ hoN lagg jaaN taañ aadmī bādashāh nā baN jaa.e ?
kī dassāñ dhii.e ! akhe
sāvaN khiir nā khādhī.ā
taañ ki.uñ janmi.oñ aprādhī.ā ?
te phir uh guNaguNā.undī nahīñ, buḌabuḌā.undī tur jāndī ...
“oḌak ethoñ challNā ik din
kabrāñ uDīkaN khaḌhī.āñ. ...”
uhnūñ achānak hī jadoñ koī sukkh-sānd puchchh baiThdā sī
taañ uh aksar ih pakhāNā paa.i.ā kardī
“kī dassāñ kī dassāvāñ
kī fari.ādīñ jāvāñ
bhojan kha gi.ā bachaḌi.āñ nuuñ
maiñ sharmīñ mar-mar jāvāñ
te uhdā gachch bhar āundā sī
bhojan dī talāsh 'cha
uhdā har sameñ hasūn-hasūñ karda sarvaN-putt nand
basre dī laam 'cha chalā gi.ā sī
magroñ ik chiTThī aa.ī sii, uhdī nahīñ
uhdī palTan de kise afsar dī sī
jo panjābo nuuñ is bhare des 'cha ikallā kar ga.ī sī
huN panjābo dā is des naal iho rishtā rahi gi.ā sī
ki uhdā naañ 'panjābo' sī
uhdī āndar, uhdī kukkh, uhdī umiid
taañ kise 'hor' des dī miTTī 'cha mil ga.e san !
huN panjābo naañ dā ih pinjar
sūraj chaḌhadi.āñ hī ik soTī de sahāre
aapNe koThaḌi.oñ nikkaldā
galī.āñ de lanDar kutti.āñ toñ bachdā-bachā.undā
chānaN lambaḌ dī sabhāt 'cha pe
charkhe kol Dahī pīḌhī 'te baiTh jāndā
te charkhā harkat 'cha aa jāndā
par is charkhe dī harkat 'choñ
giit nahīñ, vaiNāñ jihī koī sur nikaldī sī !
ghuuk nahīñ, suut nikkaldā sī !
ih suut chānaN lambaḌ dī aThārāñ varhi.āñ dī dhī taaro de
daaj la.ī darī.āñ, khesāñ, jholi.āñ te manji.āñ de suut 'cha vaTdā jāndā sī
par panjābo supne jihe dī hālat vich
aapNī javānī te nand de bachpane vele
us dī kise 'tāro' vāste katte suut baare sochdī rahindī ...
sochdī rahindī te rondī rahindī ...
par us de roN dā patā siraf us dī.āñ akkhāñ toñ lagdā
jaañ chall rahe charkhe dī āvāz toñ
jis 'choñ giit nahīñ, vaiNāñ jihī koī sur nikkaldī sī !
ghuuk nahīñ, suut nikkaldā sī !
te ih vī patā nā lagdā ki
panjābo dā hatth charkhe nuuñ geḌā de rihā hai
jaañ charkhā panjābo de hatth nuuñ ghumā rihā hai
charkhā panjābo dā pinjar hai jaañ panjābo charkhe dā
jaañ doveñ hī ik-dūje daa...
ih bhet udoñ hī khullhdā
jadoñ varhi.āñ toñ charkhe muDDh pa.ī vaaTī 'cha uladdī chaah nuuñ
pīḌhī 'te baiThī panjābo dā pinjar
pāNīhār nigal jāndā
jaañ vaaTī 'cha pa.ī daal te kol pa.ī.āñ roTī.āñ nuuñ
bināñ dekhi.āñ uhnāñ vall paasā kar andar utaar laindā !
pahilī vaar panjābo nuuñ takk ke hī
mainūñ samajh aa.i.ā sii.
ki khaaN dī chiiz nuuñ bināñ takki.āñ
khaaN dī kī majbūrī hundī hai
ki DhiDD nuuñ jhulka deN dā muhāvarā kitthoñ baNi.ā hai
ki chānaN lambaḌ dī dhii, taaro
panjābo nuuñ chaah jaañ roTī deN aa.ī
bār-bār ih muhāvarā ki.uñ duhrā.undī hai
ki uh ḳhud vī chaah nuuñ pāNīhār ki.uñ pīndīñ hai
ki panjābo roz taaro de daaj la.ī suut kattaN la.ī hī
chānaN lambaḌ de ghar ki.uñ āundī hai
ki es charkhe 'choñ gītāñ dī thaañ vaiNāñ dī sur ki.uñ nikkaldī hai !
ghuuk ki.uñ nahīñ, suut ki.uñ nikkaldā hai !
bachpan wich kinne hi war main us nun man nal gallan karadian suNia si
kite parae bhag wi lagge ne kise nun dhie !
man-mithian hoN lagg jaN tan aadmi baadashah na baN jae ?
ki dassan dhie ! akhe
sawaN khir na khadhia
tan kiun janmion apradhia ?
te phir uh guNaguNaundi nahin, buDabuDaundi tur jaandi
“oDak ethon challNa ek din
kabran uDikaN khaDhian ”
uhnun achanak hi jadon koi sukkh-sand puchchh baiThda si
tan uh aksar ih pakhaNa paia kardi
“ki dassan ki dassawan
ki fariadin jawan
bhojan kha gia bachaDian nun
main sharmin mar-mar jawan
te uhda gachch bhar aaunda si
bhojan di talash 'cha
uhda har samen hasun-hasun karda sarwaN-putt nand
basre di lam 'cha chala gia si
magron ek chiTThi aai si, uhdi nahin
uhdi palTan de kise afsar di si
jo panjabo nun is bhare des 'cha ikalla kar gai si
huN panjabo da is des nal iho rishta rahi gia si
ki uhda nan 'panjabo' si
uhdi aandar, uhdi kukkh, uhdi umid
tan kise 'hor' des di miTTi 'cha mil gae san !
huN panjabo nan da ih pinjar
suraj chaDhadian hi ek soTi de sahaare
aapNe koThaDion nikkalda
galian de lanDar kuttian ton bachda-bachaunda
chanaN lambaD di sabhat 'cha pe
charkhe kol Dahi piDhi 'te baiTh jaanda
te charkha harkat 'cha aa jaanda
par is charkhe di harkat 'chon
git nahin, waiNan jihi koi sur nikaldi si !
ghuk nahin, sut nikkalda si !
ih sut chanaN lambaD di aThaaran warhian di dhi taro de
daj lai darian, khesan, jholian te manjian de sut 'cha waTda jaanda si
par panjabo supne jihe di haalat wich
aapNi jawani te nand de bachpane wele
us di kise 'taro' waste katte sut bare sochdi rahindi
sochdi rahindi te rondi rahindi
par us de roN da pata siraf us dian akkhan ton lagda
jaan chall rahe charkhe di aawaz ton
jis 'chon git nahin, waiNan jihi koi sur nikkaldi si !
ghuk nahin, sut nikkalda si !
te ih wi pata na lagda ki
panjabo da hatth charkhe nun geDa de riha hai
jaan charkha panjabo de hatth nun ghuma riha hai
charkha panjabo da pinjar hai jaan panjabo charkhe da
jaan dowen hi ik-duje da
ih bhet udon hi khullhda
jadon warhian ton charkhe muDDh pai waTi 'cha uladdi chah nun
piDhi 'te baiThi panjabo da pinjar
paNihaar nigal jaanda
jaan waTi 'cha pai dal te kol paian roTian nun
binan dekhian uhnan wall pasa kar andar utar lainda !
pahili war panjabo nun takk ke hi
mainun samajh aaia si
ki khaN di chiz nun binan takkian
khaN di ki majburi hundi hai
ki DhiDD nun jhulka deN da muhawara kitthon baNia hai
ki chanaN lambaD di dhi, taro
panjabo nun chah jaan roTi deN aai
bar-bar ih muhawara kiun duhraundi hai
ki uh KHud wi chah nun paNihaar kiun pindin hai
ki panjabo roz taro de daj lai sut kattaN lai hi
chanaN lambaD de ghar kiun aaundi hai
ki es charkhe 'chon gitan di than waiNan di sur kiun nikkaldi hai !
ghuk kiun nahin, sut kiun nikkalda hai !
