ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ

ਅਫ਼ਜਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ, 1937 ਈ. ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹੁਸੈਨਪੁਰਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਰਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਂ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਰੋਵਾਲ ਵਿਚ ਕਿਆਮਪੁਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਮਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਲ-ਮੀਜ਼ਾਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਡੇਲੀ ਇਮਰੋਜ਼ ਵਿਚ ਛਪਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ।

 ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।  ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। 1972 ਈ. ਵਿਚ ਉਹ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1973 ਈ. ਵਿਚ ਉਹ ਪੰਜਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੇਖਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਨਮੁਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

          ਅਫ਼ਜਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਜਨਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।  ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1961 ਈ. ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ  ਦੀਵਾ ਤੇ ਦਰਿਆ  ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ, ਚਾਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਛੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ ਟੀਵੀ-ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਨੁਵਾਦ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੋਈਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ 1984 ਦੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂਸਟਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਵਿਤਾ ਨਵਾਂ ਘੱਲੂਘਾਰਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਸਨ।

          ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ/ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ । ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਅਵਾਰਡ, ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਕਾਦਮੀ ਅਕਸੀਅਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਫ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।  

18 ਸਤੰਬਰ, 2017 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਆਪਣੇ 80ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੋਂ 17 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ। ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।