border profile-bg

ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ

ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਖੋਜਾਰਥੀ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।

ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਖੋਜਾਰਥੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1945 ਈ. ਨੂੰ ਮਿਆਣਾ ਗੋਂਦਲ, ਤਹਿਸੀਲ ਫਲੀਆਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਖੁਆਜਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ੁਬੈਦਾ ਬੇਗਮ ਸੀ। ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।  ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਫ.ਏ. ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਐੱਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।  1968 ਈ. ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ।

          ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਭਾਰਤੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਛਪ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂਰ-ਮੁਨਾਰੇ 1956 ਈ. ਵਿਚ ਛਪਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੂੰਜਾਂ ਮੋਈਆਂ, ਘੜੀ ਦੀ ਟਿੱਕ-ਟਿੱਕ, ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਮੋੜ ਦੇ ਅਤੇ ਇਕ ਉਧੜੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਵਰਕੇ ਛਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੌਮੁਖਾ ਦੀਵਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਛਪਦਾ ਹੈ।  ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਪਿਆਰ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ, ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਪਸੀ ਨੇੜਤਾ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਵਚਨਵੱਧਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਮੁਲਾਣਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟੜਤਾ ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮੂਲ ਮੁੱਦੇ ਹਨ।  1971 ਈ. ਵਿਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੌਮੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਅਥਾਹ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹੇ ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲਾ ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

          2001 ਈ. ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਆਰਕਾਈਵ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਅਹਿਮਦ ਸਲੀਮ ਦੀ ਮੌਤ 10 ਦਸੰਬਰ 2023 ਈ. ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੇ ਅਦਬੀ ਹਲਕੇ  ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਸਦਮਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।