border profile-bg

ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਕ਼ਿੱਸਾਕਾਰ। ਕ਼ਿੱਸਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।

ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1768 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਮੁਰਾਲਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਫਾਲੀਆ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 35 ਕ਼ਿੱਸੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਿੱਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾਵਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ: ਜਿਤਨੇ ਕ਼ਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਜੋੜੇ-ਗਿਣਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਯਾਦ ਨਾ ਆਵਨ ਦੇ ਦਸਾਂ ਸੋ ਥੋੜ੍ਹੇ,’’ ਉਸ  ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਰਸਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਏ ਬੇਲਾਗ ਤੇ ਈਮਾਨਦਰਾਨਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਨੇ ਫ਼ਿਰਦੌਸੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ-ਏ-ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਾ-ਮੁਕੰਮਲ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਸੱਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਦੀ ਸੱਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹਾਸ਼ਿਮ ਦੀ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਹਾਸ਼ਿਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕ਼ਿੱਸਾਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸਥਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕ਼ਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕੀਤਾ।

ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਤੰਭ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁਹਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਦੀ ਮੌਤ 1848 ਈ. ਵਿਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।