ਸੱਯਦ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕ਼ਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਹੀ ਜਾਂ ਸਟੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਾਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1827-28 ਈ. ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੱਯਦ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨਵਾਂ ਕੋਟ, ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਸਤੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਯਦ ਕ਼ੁਤਬ ਸ਼ਾਹ ਸੀ ਅਤੇ ਕ਼ਾਦਰੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਸੱਯਦ ਕ਼ੁਰੈਸ਼ੀ ਜ਼ਾਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਸੱਯਦ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਾਂ ਕਈ ਥਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸੱਯਦ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਜਿਲਦਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਫ਼ਾਈਨੈਂਸ਼ਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।
ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ‘ਤੁਹਫ਼ਾ ਏ ਫ਼ਜ਼ਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ‘ਕ਼ਿੱਸਾ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ’ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਹੀ ਉਹ ਕ਼ਿੱਸਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਯਦ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ‘ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ’, ‘ਸੱਸੀ ਪੰਨੂੰ’, ‘ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ’ ਅਤੇ ‘ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖ਼ਾ’ ਆਦਿ ਕ਼ਿੱਸੇ ਲਿਖੇ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਰਾਂਮਾਹ, ਪੰਜ ਗੰਜ, ਦੋਹੜੇ ਅਤੇ ਸੀਹਰਫ਼ੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।
ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਥਾਂਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੇ ਲਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੱਯਦ ਫ਼ਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 1890 ਈ. ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮੁਲਤਾਨ ਰੋਡ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਉਸ ਦਾ ਉਰਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।