hiir

hiir de milaN nuuñ rānjhe tadbīr

rānjhe fikar kar ke ih tadbīr kītī,

kiveñ hiir darshan la.ii.e .

siinā agg firāq tūfān tā.i.ā,

mil ke yaar nuuñ kiveñ bujhā la.ii.e .

dhauñsā ishaq naveñ sir pher ghaḌi.ā,

dil aapNe nuuñ samjhā la.ii.e .

ḳharā kaThan dari.ā hai ishaq vālā,

paar langhī.e, tulhā baNā la.ii.e .

makkhaN pāli.ā chīkNā naram pinDā,

zarā savāh de vich rulā la.ii.e .

kise jogī toñ sikhī.e sihar koii,

chele hoike kann paḌā la.ii.e .

uthe ḳhudī ġhumān mannzūr nāhīñ,

sir vochī.e taañ bhet la.ii.e .

vāras shaah mahibūb nuuñ tadoñ pā.ī.e,

jadoñ aapNā aap gavā la.ii.e .

rāñjhā fakīr hoN nuuñ ti.aar hoi.ā

bujjhī ishaq agg nuuñ laggī;

samāñ aa.i.ā e ishaq jagā.uNe daa.

baal naath de Tille raah phaḌi.ā,

matā jāgi.ā kann paḌā.uNe .

yaar mile taañ shuqar bajā li.āi.ie,

kihā fā.idā umar gavā.uNe .

yaaro ākhde hain jo naath jogī,

val jāNdā paar langhā.uNe .

ik roz vich pandh kar gi.ā sārā,

aisā chā bhekh vaTā.uN .

na-umaid hoia dunī.ān-dārī.āñ toñ,

fikar lāhi.ā pher muḌ aauNe .

naale ākhadā je karāmāt hove,

naale ākhadā kamm banā.uNe .

paTTe vaal malā.ī.āñ de naal pāle,

vaqt aa.i.ā ragaḌ munā.uNe .

bunde sone de laah ke chā chaḌhi.ā,

kann paaḌ ke mundrāñ pā.uNe .

jaram karam ti.aag ke ThaaN baiThā,

kise jogī de hatth vikā.uNe .

kise aise gurdev Tahil karī.e

sihar dass da.e rann khiskāvNe .

vāras shaah mī.āñ inhāñ āshqāñ nuuñ,

fikar zarā jind gavā.uNe daa.

rānjhe baal naath naal mulāqāt

baal naath de dā.ire jaañ rāñjhā,

kul thaañ makān val nazar karda .

roḌī guḌe rakh ke Tek matthā,

sabh jogī.āñ de charan phaḌdā .

aasan jogī.āñ de baNe bahut sundar,

rang rang kiitā chā pardā .

koī sabaz, mufaid te sosnī sii,

mulammā phiri.ā chāndī te hor zar .

rāñjhā vekh ke bahut nihāl hoi.ā,

sabbho disdā had te zuhad karda .

ka.ī pothī.āñ paḌhan gi.aan gītā,

koī bhāgvat bāhar te baiTh paḌhdā .

sabho zikar te shuġhal de fikar andar

binā rabb de naam hor sardā .

vāras shaah bhī fakar de naam utoñ,

jii.u jaan sadakḌe chā karda .

baal naath ḳhidmat vich rāñjhā araz karda hai

Tille jā.ike jogī de hatth joḌe,

sānūñ aapNā karo fakīr sa.iiñ .

tere daras didār de dekhNe nuuñ,

aa.i.ā des prades maiñ chiir sa.iiñ .

sidak dhaar ke naal yakī਼na ā.i.ā,

asiiñ chelḌe te tusīñ piir sa.iiñ .

bādashāh sachchā rabb ālmāñ daa,

faqar osde heTh vazīr sa.iiñ .

binā murshad raah hath āvan,

duddh baajh rijhdī khiir sa.iiñ .

dunī.āñ vich haañ bahut udaas hoi.ā,

pairoñ sāDi.oñ laah zanjīr sa.iiñ .

huN chhaDD tainūñ jaañ maiñ kithe,

nazar āunai zāhrā piir sa.iiñ .

tusāñ jagat nivā.i.ā baiTh āsan,

vāras shaah baḳhash taksīr sa.iiñ .

javāb baal naath

naath vekhke bahut ' malūk chanchal,

ahil tabā, te sohNā chhail munDā .

koī husan kaan hushnāk sundar,

ate lāDlā maa.uñ te baap sandā .

naath ākhadā das khaañ sachch maithe,

tuuñ taañ kihḌe dukkh - fakīr hundā .

terā taur joġh kujh dise,

maal masat dise tuuñ taañ haiñ luDDā .

chashmāñ terī.āñ ḳhuun guzārnā ne,

tabā hākamī, ġhulām bandā .

jangī hove asiil jo kuloñ jogī,

hove nāhīñ jogī jihḌā chor

vāras shaah tusāñ jihā chhail bāñkā,

vich majalsāñ sonhavdā chhail munDā gunDā .

kalām rāñjhā

baal naath nuuñ joḌ ke hath kahindā,

sharbat jog ghol ke pīvnā iiñ .

eh jag mukām fanāh e,

sabh ret kandh eh jīvanā iiñ .

chhāñ badlāñ dii, umar bandi.āñ dii,

azrā.īl ne pāḌnā sīvnā iiñ .

ajkal jahān sihar melā,

kise nit hukam te thīvnā iiñ .

bhāveñ taḳht bahe, bhāveñ zimī so.e,

āḳhar ḳhaak de vich ralīvnā iiñ .

vāras shaah mī.āñ ant ḳhaaq hoNā,

lakh aab hayāt jo pīvnā iiñ .

kalām baal naath

bhog bhognā duddh dahīñ pīvnā eñ.

pinDā paal ke raat din dhovana .

kharā kaThan hai fakar vaaT jhāgan-

mūnhoñ aakh ke kaahe vigovnā .

vāheñ vanjhlī trīmtāñ nit yuu,

gā.īñ mahī.āñ valā.ike chovana .

sachch aakh jaTTā kehī baNī tainūñ,

suaad chhaDD ke kheh ki.uñ hovnā .

huN eho ii āundā akal sāDī,

umar āḳhrī vicho tuuñ rovnā eñ.

vāras shaah tainūñ nit kahe jaTTā,

es fakar vich aukhḌā hovnā eñ.

kalām rāñjhā

tusīñ jog deho ate karo kirpā,

daan karadi.āñ Dhil loḌī.e .

terī.āñ sabh gallāñ mannzūr mainūñ,

vich jagg de kiveñ huN joḌī.e .

maiñ taañ rann ghar baar visār baiThā,

muḌ muḌ gurū naañh Takorī.e .

jihḌā aas kar ke Dige aaNu duāre,

jii.u us chā toḌī.e .

vāras shaah mī.āñ jīndā koī nāhīñ,

mihar ostoñ naañh vichhoḌī.e .

kalām baal naath

ghoḌā sabar zikar vaag de ke,

nafs mārnā kamm bhujhangī.āñ .

chhaDD zarāñ te hukam fakīr hoNā,

is kamm hai māhNūāñ changi.āñ .

ishaq karan te te, dhaar kappan,

nahīñ kamm ih bhukhi.āñ nangi.āñ daa.

a.itho thā.uñ nahīñ aḌbangi.āñ daa,

ih kamm hai sir toñ langhi.āñ .

taithoñ jog kamā.i.ā jaa.e,

mī.āñ fā.idā jog mangi.āñ .

jihḌe maran thiiñ fakar thiiñ hoN vākaf,

nahīñ kamm ih maran thiiñ sangi.āñ .

shauk mihar te sidak yakīn bājhoñ,

kihā fā.idā TukaḌi.āñ mangi.āñ .

vāras shaah jo fakar de rang rutte,

hunde aap rang de rangi.āñ .

kalām shā.ir

jogī ho lachār jaañ mihar kītī,

tadoñ cheli.āñ bolī.āñ mārī.āñ ne .

jībhāñ saaNe chaḌhā.ike girad ho.e,

jiveñ, tikkhī.āñ tez kaTārī.āñ ne .

vekh sohNā rang jaTeTḌe daa,

jog deN dī.āñ karan ti.ārī.āñ ne.

jog deN muul nimāNi.āñ nuuñ,

jinhāñ kītī.āñ mihantāñ bhārī.āñ ne .

vāras shaah ḳhushāmdāñ suhaNi.āñ dī.āñ,

gallāñ hakk dī.āñ nitārī.āñ ne .

rānjhe ne cheli.āñ nuuñ ākhNā

baal naath jihā tusāñ jāNnā haañ,

jihḌā hoi.ā haañ tusāñ ḳhaas bhaa.ī .

jinhāñ harī meñ hari pachhān li.aa,

kamm tinhāñ hoi.ā raas bhā.ī.

baddhī aas ' maiñ jog de sikhNe dii,

jadoñ Turi.ā saañ ho udaas bhaa.ī .

tusāñ naal merā koī zor nāhīñ,

ki.uñ chuki.ā a.iD vishvās bhaa.ī .

vair saadh de naal jo saadh karda,

aiveñ umar akārthā jaas bhaa.ī .

arash rab hoi.ā dil āshkāñ daa,

jihḌā ranj kare, hundā naas bhaa.ī .

faqar soī jo duī nuuñ naas karde,

vāras shaah toñ puchh lai raas bhaa.ī .

kalām cheli.āñ rānjhe naal

chele ākhde muDi.ā suNī sāthoñ

asiiñ sach baat sunā.une haañ .

bārāñ baras ho.e sānūñ Tahil karde,

mang pinn ke nit khuāune haañ .

jog asaañ nuuñ mihar kar nahīñ dendā,

pe raat din rab dhiāune haañ .

kadī agg hundā, kadī vaañg pāNī,

kadī is ant pā.une haañ .

la.ii.e nit charnāmtāñ pair dho ke,

aasaN Tahil nit vichhā.une haañ.

maatā gang toñ jal nit li.āike te

prabhāt ishnān karā.une haañ .

kursī baiThi.āñ nuuñ matthā Tek ke te

naal sidak de pair dhuāune haañ .

vāras karam jihḌe soī pauN jholī,

eveñ rā.igāñ umar gavā.une haañ .

gurū ute cheli.āñ gussā

ral cheli.āñ ne chā matā kiitā

baal naath nuuñ pakaḌ pathalli.ā ne .

chhaDD duaar ukhāḌ bhanDār chale,

raah te vaaT sabh malli.ā ne .

Tokāñ bolī.āñ naal beshram ho ke,

baal naath de jigar nuuñ sali.ā ne .

ġhusse naal pukār pukār karde,

gurū bolī.āñ naal pathalli.ā ne .

selhī.āñ Topī.āñ mundrāñ chhaD challe,

ġhusse jii.u de naal uDalli.ā ne .

vāras rab baḳhīl hove merā,

chāre raah nasīb de malli.ā ne .

kalām baal naath cheli.āñ naal

dhur hundḌe kāvshāñ vair aa.e,

burī.āñ chuġhlī.āñ ate baḳhīlī.āñ o.e .

mainnūñ taras aa.i.ā vekh zuhad ihdā

gallāñ miTThī.āñ bahut rasīlī.āñ o.e .

paaNī dudh vichoñ kaDDh laiN chātar,

jadoñ chhill ke pā.unde tīlī.āñ o.e.

gurū ākhi.ā mundrāñ jhab li.aao

chhaD di.o gallāñ aNkhīlī.āñ o.e.

nāhīñ Daran huN maran thiiñ bhaur āshaq,

jinhāñ sūlī.āñ sirāñ te sīlī.āñ o.e .

vāras shaah fir naath ne hukam kītā,

akkhāñ kaDDh ke nīlī.āñ pīlī.āñ o.e.

rānjhe nuuñ jog milNā

baal naath ne sāhmaNe sad dhīdo,

jog deN nuuñ paas bahāli.ā .

roD bhoD hoi.ā savāh malī muuñh te,

sabh koḌme naam gāli.ā .

kann paaḌ ke jhaaḌ ke hiras hasrat,

ik palak vich mann vikhāli.ā .

jehe puttrāñ te baap mihar karda,

jaape dudh pivā.ike pāli.ā .

paḌh ke mantar aapNe gurū vālā,

pher rabb naam sambhāli.ā .

laike ustarā darad firāk vālā,

sir palak vich roD karā li.ā .

savāh ang ramā, sir munn dāḌhī,

mundarā cha navhāli.ā .

ḳhabrāñ kul jahān vich khinD ga.ī.āñ,

rāñjhā jogīḌā kar vikhāli.ā .

gurū chelḌe bachan ik hoi.ā,

pardā ke ves nuuñ Tāli.ā .

oho rānjhNā te oho chaak jogī,

kheḌe chhallaN nuuñ saañg baNā li.ā .

hatth khapprī simarnā naad sinngī,

ilam alakh chā sikhāli.ā .

vāras shaah mī.āñ muni.ār vāngūñ,

jaTT pher muḌ bhann ke gāli.ā .

bālnāth ne rānjhe nuuñ nasīhat karnī

kahe naath ranjheTi.ā samajh bhā.ī,

sir chā.ī.e jog bharoTḌī nuuñ .

alakh naad vajā.i ke kareñ nihchā,

mel liāunā TukḌe roTḌī nuuñ .

man mārī.e jagg nuuñ la.ī.e,

jehā mārī.e naag rakh soTḌī nuuñ .

daaġh dumb toñ bahut sambhāl rakhīñ,

chādar fakar chitḌī dhotḌī nuuñ .

hatth pakaḌ mutahir yakīña vālī,

mārīñ nafs shaitānīat khoTḌī nuuñ .

haal faqar de nuuñ nāhīñ liik lā.īñ,

diloñ saaf rakhīñ nīyat khoTḌī nuuñ .

fakar miTThḌā khet kamād e,

chūhā chor laagū ganne ToTḌī nuuñ .

asiiñ mukh ālūd juuTh karī.e,

chaar li.āi.ie aapNī khotḌī nuuñ .

hir de milaN nun ranjhe di tadbir

ranjhe fikar kar ke ih tadbir kiti,

kiwen hir da darshan pa laie

sina agg firaq tufan taia,

mil ke yar nun kiwen bujha laie

dhaunsa ishaq da nawen sir pher ghaDia,

dil aapNe nun samjha laie

KHara kaThan daria hai ishaq wala,

par langhie, tulha baNa laie

makkhaN palia chikNa naram pinDa,

zara sawah de wich rula laie

kise jogi ton sikhie sihar koi,

chele hoike kann paDa laie

uthe KHudi ghuman mannzur nahin,

sir wochie tan bhet pa laie

waras shah mahibub nun tadon paie,

jadon aapNa aap gawa laie

ranjha fakir hoN nun tiar hoia

bujjhi ishaq di agg nun wa laggi;

saman aaia e ishaq jagauNe da

baal nath de Tille da rah phaDia,

mata jagia kann paDauNe da

yar mile tan shuqar baja liaie,

kiha faida umar gawauNe da

yaro aakhde hain jo nath jogi,

wal jaNda par langhauNe da

ek roz wich pandh kar gia sara,

aisa cha si bhekh waTauN da

na-umaid hoia dunian-darian ton,

fikar lahia su pher muD aauNe da

nale aakhada je karamat howe,

nale aakhada kamm banauNe da

paTTe wal malaian de nal pale,

waqt aaia su ragaD munauNe da

bunde sone de lah ke cha chaDhia,

kann paD ke mundran pauNe da

jaram karam tiag ke ThaN baiTha,

kise jogi de hatth wikauNe da

kise aise gurdew di Tahil karie

sihar dass dae rann khiskawNe da

waras shah mian inhan aashqan nun,

fikar zara na jind gawauNe da

ranjhe di baal nath nal mulaqat

baal nath de daire jaan ranjha,

kul than makan wal nazar karda

roDi guDe di rakh ke Tek mattha,

sabh jogian de ja charan phaDda

aasan jogian de baNe bahut sundar,

rang rang da kita si cha parda

koi sabaz, mufaid te sosni si,

mulamma phiria chandi te hor zar da

ranjha wekh ke bahut nihaal hoia,

sabbho disda had te zuhad karda

kai pothian paDhan gian gita,

koi bhagwat bahar te baiTh paDhda

sabho zikar te shughal de fikar andar

bina rabb de nam na hor sarda

waras shah bhi fakar de nam uton,

jiu jaan sadakDe cha karda

baal nath di KHidmat wich ranjha araz karda hai

Tille jaike jogi de hatth joDe,

sanun aapNa karo fakir sain

tere daras didar de dekhNe nun,

aaia des prades main chir sain

sidak dhaar ke nal yaki਼na aaia,

asin chelDe te tusin pir sain

baadashah sachcha rabb aalman da,

faqar osde heTh wazir sain

bina murshad rah na hath aawan,

duddh bajh na rijhdi khir sain

dunian wich han bahut udas hoia,

pairon saDion lah zanjir sain

huN chhaDD tainun jaan main kithe,

nazar aaunai zahra pir sain

tusan jagat niwaia baiTh aasan,

waras shah di baKHash taksir sain

jawab baal nath

nath wekhke bahut ' maluk chanchal,

ahil taba, te sohNa chhail munDa

koi husan di kan hushnak sundar,

ate laDla maun te bap sanda

nath aakhada das khan sachch maithe,

tun tan kihDe dukkh - fakir hunda

tera taur na jogh da kujh dise,

mal masat dise tun tan hain luDDa

chashman terian KHun guzarna ne,

taba hakami, na ghulam banda

jangi howe asil jo kulon jogi,

howe nahin jogi jihDa chor

waras shah tusan jiha chhail banka,

wich majalsan sonhawda chhail munDa gunDa

kalam ranjha

baal nath nun joD ke hath kahinda,

sharbat jog da ghol ke piwna in

eh jag mukaam fanah da e,

sabh ret di kandh eh jiwana in

chhan badlan di, umar bandian di,

azrail ne paDna siwna in

ajkal jahan da sihar mela,

kise nit na hukam te thiwna in

bhawen taKHt bahe, bhawen zimi soe,

aaKHar KHak de wich raliwna in

waras shah mian ant KHaq hoNa,

lakh aab hayat jo piwna in

kalam baal nath

bhog bhogna duddh dahin piwna en

pinDa pal ke raat din dhowana en

khara kaThan hai fakar di waT jhagan-

munhon aakh ke kahe wigowna en

wahen wanjhli trimtan nit yu,

gain mahian walaike chowana en

sachch aakh jaTTa kehi baNi tainun,

suad chhaDD ke kheh kiun howna en

huN eho i aaunda akal saDi,

umar aaKHri wicho tun rowna en

waras shah tainun nit kahe jaTTa,

es fakar wich aukhDa howna en

kalam ranjha

tusin jog deho ate karo kirpa,

dan karadian Dhil na loDie ji

terian sabh gallan mannzur mainun,

wich jagg de kiwen huN joDie ji

main tan rann ghar bar wisar baiTha,

muD muD guru ji nanh Takorie ji

jihDa aas kar ke Dige aaNu duare,

jiu us da cha na toDie ji

waras shah mian jinda koi nahin,

mihar oston nanh wichhoDie ji

kalam baal nath

ghoDa sabar da zikar di wag de ke,

nafs marna kamm bhujhangian da

chhaDD zaran te hukam fakir hoNa,

is kamm hai mahNuan changian da

ishaq karan te te, di dhaar kappan,

nahin kamm ih bhukhian nangian da

aitho thaun nahin aDbangian da,

ih kamm hai sir ton langhian da

taithon jog kamaia na jae,

mian faida ki jog mangian da

jihDe maran thin fakar thin hoN wakaf,

nahin kamm ih maran thin sangian da

shauk mihar te sidak yakin bajhon,

kiha faida TukaDian mangian da

waras shah jo fakar de rang rutte,

hunde aap hi rang de rangian da

kalam shair

jogi ho lachaar jaan mihar kiti,

tadon chelian bolian marian ne

jibhan saNe chaDhaike girad hoe,

jiwen, tikkhian tez kaTarian ne

wekh sohNa rang jaTeTDe da,

jog deN dian karan tiarian ne

jog deN na mul nimaNian nun,

jinhan kitian mihantan bhaarian ne

waras shah KHushamdan suhaNian dian,

gallan hakk dian na nitarian ne

ranjhe ne chelian nun aakhNa

baal nath jiha tusan jaNna han,

jihDa hoia han tusan da KHas bhai

jinhan hari mein hari pachhan lia,

kamm tinhan da hoia ras bhai

baddhi aas ' main jog de sikhNe di,

jadon Turia san ho udas bhai

tusan nal mera koi zor nahin,

kiun chukia aiD wishwas bhai

wair sadh de nal jo sadh karda,

aiwen umar akartha jas bhai

arash rab da hoia dil aashkan da,

jihDa ranj kare, hunda nas bhai

faqar soi jo dui nun nas karde,

waras shah ton puchh lai ras bhai

kalam chelian di ranjhe nal

chele aakhde muDia suNi sathon

asin sach di baat sunaune han

baran baras hoe sanun Tahil karde,

mang pinn ke nit khuaune han

jog asan nun mihar kar nahin denda,

pe raat din rab dhiaune han

kadi agg hunda, kadi wang paNi,

kadi is da ant na paune han

laie nit charnamtan pair dho ke,

aasaN Tahil da nit wichhaune han

mata gang ton jal nit liaike te

prabhat ishnan karaune han

kursi baiThian nun mattha Tek ke te

nal sidak de pair dhuaune han

waras karam jihDe soi pauN jholi,

ewen raigan umar gawaune han

guru ute chelian da gussa

ral chelian ne cha mata kita

baal nath nun pakaD pathallia ne

chhaDD duar ukhaD bhanDar chale,

ja rah te waT sabh mallia ne

Tokan bolian nal beshram ho ke,

baal nath de jigar nun salia ne

ghusse nal pukar pukar karde,

guru bolian nal pathallia ne

selhian Topian mundran chhaD challe,

ghusse jiu de nal uDallia ne

waras rab baKHil na howe mera,

chaare rah nasib de mallia ne

kalam baal nath di chelian nal

dhur hundDe kawshan wair aae,

burian chughlian ate baKHilian oe

mainnun taras aaia wekh zuhad ihda

gallan miTThian bahut rasilian oe

paNi dudh wichon kaDDh laiN chatar,

jadon chhill ke paunde tilian oe

guru aakhia mundran jhab liao

chhaD dio gallan aNkhilian oe

nahin Daran huN maran thin bhaur aashaq,

jinhan sulian siran te silian oe

waras shah fir nath ne hukam kita,

akkhan kaDDh ke nilian pilian oe

ranjhe nun jog milNa

baal nath ne sahmaNe sad dhido,

jog deN nun pas bahaalia su

roD bhoD hoia sawah mali munh te,

sabh koDme da nam galia su

kann paD ke jhaD ke hiras hasrat,

ek palak wich mann wikhaalia su

jehe puttran te bap mihar karda,

jape dudh piwaike palia su

paDh ke mantar aapNe guru wala,

pher rabb da nam sambhaalia su

laike ustara darad firak wala,

sir palak wich roD kara lia su

sawah ang rama, sir munn daDhi,

pa mundara cha nawhaalia su

KHabran kul jahan wich khinD gaian,

ranjha jogiDa kar wikhaalia su

guru chelDe da bachan ek hoia,

parda pa ke wes nun Talia su

oho ranjhNa te oho chaak jogi,

kheDe chhallaN nun sang baNa lia su

hatth khappri simarna nad sinngi,

ilam alakh da cha sikhaalia su

waras shah mian muniar wangun,

jaTT pher muD bhann ke galia su

baalnath ne ranjhe nun nasihat karni

kahe nath ranjheTia samajh bhai,

sir chaie jog bharoTDi nun

alakh nad wajai ke karen nihcha,

mel liauna en TukDe roTDi nun

man marie jagg nun pa laie,

jeha marie nag rakh soTDi nun

dagh dumb ton bahut sambhaal rakhin,

chadar fakar di chitDi dhotDi nun

hatth pakaD mutahir yakina wali,

marin nafs shaitaniat khoTDi nun

haal faqar de nun nahin lik lain,

dilon saf rakhin niyat khoTDi nun

fakar miTThDa khet kamad da e,

chuha chor lagu ganne ToTDi nun

asin mukh aalud na juTh karie,

chaar liaie aapNi khotDi nun

Source

Book Name: Preet Lahran
Author: Waris Shah
Editor: Surindar Singh Kohli
Publisher: Punjab University Publication Bureau Chandigarh
Year: 1971
Edition: second