rabb te ruttaa.n

Dalip Kaur Tiwana

bahut puraaNi.aa.n sami.aa.n dii gall hai.

rabb ute svarg vich rahindaa sii.

heThaa.n sabh dhunduukaar sii.

srishTii dii sirjaN daa vichaar rabb de zihan vich khauruu paa rihaa sii. aapNe chitt vich ho rahii bhann-gha.D vall ikaagar ho.i.aa uh ik nadii de kanDhe phir rihaa sii.

nadii bhar joban vich vahi rahii sii. zaruur pahaa.Daa.n vich mii.nh pi.aa hoNaa e.

phull paudi.aa.n dii.aa.n Tiisii.aa.n ute baiTh khambh pha.Dkaa rahe san jive.n huNe uDD ke nadii to.n paar aapNe mittar pi.aari.aa.n nuu.n milaN jaaNaa hove.

panchhii garadnaa.n maTkaa maTkaa unhaa.n nuu.n kujh samjhaa.uN dii koshis kar rahe san.

baddal ghori.aa.

rabb dii ikaagartaa bhang ho ga.ii.

us ne khijjh ke saarii.aa hii ruttaa.n nuu.n heThaa.n bhej dittaa. te kihaa vaarii vaarii sirjii jaa rahii srishTii ute pahiraa di.o.

hukam dii.aa.n bannhii.aa.n ruttaa.n is srishTii ute aa pahunchii.aa.n. maaN mattii.aa.n ruttaa.n ittho.n de bandi.aa.n naal mashakrii.aa.n kardii.aa.n rahindii.aa.n. lok inhaa.n to.n bachaN de upraali.aa.n vich lage, kholaa.n, kandraa.n, chhaprii.aa.n, koThii.aa.n to.n gharaa.n bangali.aa.n tak aa pahunche. kise rutt mii.nh paindaa, dari.aavaa.n vich ha.Dh aaunde, pinDaa.n de pinD ru.Dh jaande. ruttaa.n la.ii ih vii ik shugal sii par huN inhaa.n lokaa.n daa reDii.o pahilaa.n hii dass dindaa e kad mii.nh pegaa te dari.aavaa.n nuu.n bannh maar ke ih lok kaidii.aa.n vaa.ng manamarzii de paase bhejaN lagg pe han.

agge kade je sharaarat naal havaa saah rok ke kha.Dho jaandii taa.n lok aakhde ko.ii paapii pahire baiThaa e te tarlomachchhii hunde pahiraa badal jaaN nuu.n uDiikde. par huN bijlii de pakkhe havaa nuu.n binaa.n puchchhi.aa.n hii vagde rahinde han.

agge kade mii.nh naa paindaa taa.n banaspatii sukk sa.D jaandii. lok yagg karde havan karde. kitthe kih.Daa vighan ho gi.aa chitaarde par huN lokaa.n ne Ti.uubvaill la la.e san mii.nh dii pravaah hii nahii.n sii karde.

ruttaa.n udaas ho ga.ii.aa.n.

uh ral ke rabb kol ga.ii.aa.n.

‘‘raam jii dhartii ute saaDii ko.ii lo.D nahii.n saanuu.n parat aauN dii aagi.aa di.u.’’

‘‘ih kive.n ho sakdaa hai?’’ rabb ne hairaan ho ke puchchhi.aa.’’ aap chall ke vekh la.u beshakk’‘ ruttaa.n ne araz guzaarii.

rabb ik nikkii jihii chi.Dii baN ke dhartii ute ruttaa.n dii shikaa.it baare jaa.nch pa.Dtaal karan aa gi.aa.

velaa aathaN daa sii.

rutt bahaar dii sii.

asmaan ute baddal ghir aa.e.

moraa.n ne khambh khilaar ke, jhuum jhuum ke, nachch nachch ke baddlaa.n nuu.n dhartii ute utar aauN la.ii kihaa.

janglii phull ik-duuje vall saintaa.n kar kar hass rahe san.

nikke nikke panchhii, phullaa.n de patti.aa.n de, pasiisi.aa.n de giit havaa dii.aa.n kannii.aa.n naal bannh bannh aapNe mittar pi.aari.aa.n vall bhej rahe san.

‘‘ih dhartii taa.n ba.Dii suhNii thaa.n e’’, rabb ne bahaar nuu.n aakhi.aa.

ene nuu.n ik shahir aa gi.aa.

ba.Dii bhii.D sii.

ba.Daa raulaa sii.

har ko.ii hii jive.n gu.aachi.aa ho.i.aa sii.

saare lok hii jive.n asmaan to.n Digge hoN. kise daa ko.ii kujh laggdaa nahii.n sii. kise daa ko.ii jaaNuu nahii.n sii. ittho.n tak ki kise daa ko.ii garaa.ii.n vii pratiit nahii.n sii hundaa.

chi.Dii baNe ho.e rabb ne dekhi.aa ih lok gha.Dii nuu.n ba.Dii vaarii dekhde san.

‘‘kis la.ii?’’ us ne bahaar nuu.n puchchhi.aa.

‘‘chi.Dii.aa.n lai lo rang barangii.aa.n chi.Dii.aa.n’’! pinjre vich kinnii.aa.n saarii.aa.n chi.Dii.aa.n taa.Dii, nikke nikke pinjari.aa.n daa thabbaa moDhe suTTii ik bhaa.ii hokaa de rihaa sii.

chi.Dii baNe rabb ne dekhi.aa te uh ghabraa gi.aa.

utho.n chhetii de ke uD ke uh ik mandar vich aa va.Di.aa.

‘‘taaze motii.e daa haar do do aane.’’ mandar de baahar nange pairii.n paaTe ho.e jhagge vaalaa ik munDaa haar vech rihaa sii.

‘‘lai pha.D DuuDh aanaa de haar’’ aapNaa Dhi.D masaa.n sambhaalii.n aa rahe ki tilakdhaarii laale ne paise munDe de hatth vich dindi.aa.n kihaa.

munDaa-jakko takko vich pai gi.aa. jive.n us ne pahile hii ba.Daa ghaTT mull dassi.aa sii.

‘‘o.e chhaDD pare ih vii kih.Daa khaaN dii chiiz ai. hor do ghanTe nuu.n inhaa.n u.u.i.i.n behe ho jaaNaa a.i,’laalaa jii ne si.aaNii daliil dittii. gall munDe nuu.n samajh aa ga.ii. us ne bevass jihaa ho ke DeDh aane nuu.n hii haar de dittaa.

laalaa jii mandar vich aa pahunche.

devii dii patthar dii muurtii de saahmaNe kha.Do ke, akkhaa.n miich ke, antar dhi.aan ho ke us naal laiN-deN dii gall kiitii te phir namaskaar karke ji.uunde phullaa.n daa haar us de charnaa.n vich vagaah maari.aa.

rabb mandar vicho.n baahar aa gi.aa.

ik aurat aapNe vaalaa.n vich bahut sohNaa phull laa.ii jaa rahii sii. uh aurat aap vii ba.Dii sohNii sii.

rabb dii.aa.n akkhaa.n vich chamak aa ga.ii.

‘‘sir Dhakk lai saa.uu zamaana maa.Daa ai’’ us aurat nuu.n magar aa rahii ik buDhii jo shaa.id us aurat dii sass sii, ne kihaa.

aagi.aakaar dhii.aan-nuunhaa.n vaa.ng us ne sir Dhakk li.aa.

rabb us phull baare sochaN laggi.aa jis daa zaruur palle heThaa.n saah ghuTi.aa gi.aa hoNaa e.n.

ene nuu.n kaNii.aa.n utar aa.ii.aa.n.

aavaajaa.ii hor tez ho ga.ii.

barsaatii.aa.n chhatrii.aa.n chamkaN laggii.aa.n.

chi.Dii baNi.aa rabb ik khambhe ute baiThaN hii laggi.aa sii ki us nuu.n karanT daa ajihaa jhaTkaa laggi.aa ki pal de pal la.ii us dii surat jihii gunm ho ga.ii.

kachchii jihii haasii hass ke uh ik ghar dii chhatt ute baiTh gi.aa.

us nuu.n phikar ho rihaa sii ki shahir vich kidhre darakkhat hii nahii.n panchhii kitthe bahinde hoNge. aalhNe kitthe paa.unde hoNge. raat nuu.n kitthe saunde hoNge. us nuu.n ih kise ne nahii.n sii dassi.aa ki is shahir vich panchhii han hii nahii.n.

chi.Dii baNi.aa rabb hairaan ho ke dekh rihaa sii ki naa kise ne kaNii.aa.n dii chhe.Dkhaanii mahisuus kiitii sii. naa kise dii.aa.n akkhaa.n vich baddlaa.n de parchhaave.n nachche. naa ko.ii nange-nange pairii.n dhartii dii sugandh piiN aa.i.aa. naa kise ne vaal kholh ke Digde motii boche. huN rabb bahaar de muu.nh vall takkNo.n jhijakdaa sii.

uh us shahir vall piTTh karke tur pi.aa. huN shahir pichchhe rahi gi.aa sii.

Dingii TeDhii DanDii ute khullhe khetaa.n de vichkaar ik bandaa gaa.undaa turi.aa jaa rihaa sii ‘‘maine tumko naa milne kii kasam khaa.ii hai.’’

‘‘kiihnuu.n naa milaN dii kasam khaadhii e is ne?’’ chi.Dii baNe rabb ne bahaar nuu.n puchchhi.aa.

‘‘us nuu.n jih.Daa bahaar de mausam vich shaa.id is nuu.n sabh to.n vaddh yaad aa rihaa e.’’

‘‘tainuu.n kive.n pataa e?’’

‘‘naa milaN la.ii kasam jo khaaNii pai rahii e.’’

kaNii.aa.n hor tez ho ga.ii.aa.n. DanDii-DanDii jaa rahe us bande ne moDhe chhaDDe chuTkii.aa.n vajaa.ii.aa.n, baddlaa.n vall vaakphaa.n vaa.ng dekhi.aa te saare aape naal gaa.i.aa, ‘‘mainuu.n tumko naa milne kii kasam khaa.ii hai.’’

saahamaNi.o.n, pinD chiTThii.aa.n de ke mu.De aaunde Daakii.e ne us nuu.n pahichaaN ke saa.iikal haulii kar li.aa.

‘‘mii.nh aa rihai kahe.n taa.n mai.n saa.iikal ’te chhaDD aaundaa haa.n jaaNaa kitthe ai?’’ Daakii.e ne aapNe nakk ute ainak Thiik karadi.aa.n, ik pair dhartii ute la ke saa.iikal rokadi.aa.n puchchhi.aa.

‘‘jaaN…jaaNaa taa.n kite vii nahii.n’’ us ne aapNii chaal binaa.n haulii kiiti.aa.n kolo.n langhde ne kihaa.

‘‘mii.nh aa rihaa e kapp.De bhijj jaaNge’’ ih gall bahutii us dii thaa.n Daakii.e ne shaa.id aapNe ghase maile khaakii kappa.Di.aa.n daa dhi.aan dhar ke aakhii. ‘‘tusii.n challo mii.nh to.n pahilaan-pahilaa.n TikaaNe pahuncho.’’ khachrii jihii haasii hassadi.aa.n us bande ne Daakii.e nuu.n kihaa.

kaahlii-kaahlii paiDal maardaa Daakii.aa soch rihaa sii ‘‘is vich hassaN vaalii bhala kih.Dii gall sii, mai.n taa.n akal dii gall hii aakhii sii.’’

pinD to.n duur ma.Dhii.aa.n vaale Tobhe vall uh bandaa mu.D pi.aa.

‘‘ki.u.n?’’ chi.Dii baNe rabb ne bahaar nuu.n puchchhi.aa.

khabre sochdaa hove ki shaa.id maran vaali.aa.n vich ko.ii ji.uundaa bandaa hii hove.’’

chi.Dii baNi.aa rabb hass pi.aa.

‘‘ithe bandi.aa.n nuu.n mar ke hii pataa lagdaa e ki uh ji.uunde vii san?’’rabb ne hairaan ho ke puchchhi.aa.

uh bandaa Tobhe de kanDhe ute pahu.nch gi.aa.

Tobhe vich bhambuul khile ho.e san.

kinnaa hii kujh us bande de man vich khi.D gi.aa. us ne larzaa ke aapNe dhur andarle bolaa.n raahii.n gaa.i.aa, ‘‘maine tumko naa milne kii kasam khaa.ii hai.’’

Tobhe vich bagle chuhal-kadmii karde phir rahe san. kujh bol vii rahe san us nuu.n laggi.aa kahi rahe han, ‘changaa’ ‘changaa’ ‘changaa’.

Tobhe de ghasamaile paaNii vich Diggdii.aa.n kaNii.aa.n naal paaNii de jive.n kutaktaa.Dii.aa.n nikal ga.ii.aa.n san.

phir us bande ne kanDhe ute baiTh ke Tobhe dii chiikNii kaalii miTTii aapNe hatthaa.n nuu.n mal la.ii. phir uh hatthaa.n nuu.n hilaa-hilaa hatthaa.n daa parchhaavaa.n paaNii vich dekhdaa rihaa jive.n hairaan ho rihaa hove ki miTTii de baNe ho.e hatth kinj nrit kar rahe han jive.n sachchii-muchchii.n de hoN. te inhaa.n hatthaa.n dii inn-binn nakal paaNii vich dissdaa inhaa.n daa parchhaavaa.n kar rihaa sii. uh nuu.n ih ko.ii bahut ba.Dii karaamaat lagdii sii.

phir us ne paaNii daa ujjal bhar ke bhambuulaa.n ute suTTi.aa. uh nachch uThe, uh gaaN lagg pi.aa-

‘‘suurjaa.n dii jind merii,

baddlaa.n dii jind merii,

panchhii.aa.n dii jind merii,

patti.aa.n dii jind merii,

pauNaa.n dii jind merii,

maine tumko naa milNe kii kasam khaa.ii hai.’’

phir us ne hatth dho la.e.

Tobhe kanDhe kha.Dhe baroTe naal akkhaa.n hii akkhaa.n raahii.n gall kiitii.

tez havaa vich baroTe de patte agga.D pichchha.D kha.D-kha.D karde jive.n bhajje jaa rahe san.

chi.Dii baNe baroTe ute baiThe rabb vall tak ke us bande ne siiTii maarii.

chi.Dii baNe rabb de kol kha.Dotii bahaar sharma ga.ii.

rabb hass pi.aa te boli.aa ‘‘unhaa.n saari.aa.n la.ii naa sahii ajihe ik la.ii hii ruttaa.n aaundii.aa.n rahiNgii.aa.n. baddal varhde rahiNge. phull khi.Dde rahiNge te suuraj cha.Dhde rahiNge jih.Daa ga rihaa sii ‘‘maine tumko naa milne kii kasam khaa.ii hai.’’

bahaar ne ‘‘jive.n aagi.aa’’ aakh sir niva dittaa.

chi.Dii baNi.aa rabb soch rihaa sii upar svarg jaa.i.aa jaave ki naa.