border profile-bg

ਬਰਕਤ ਰਾਮ

ਸਟੇਜੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ। ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਦੀ ਫ਼ੇਹਿਰਿਸਤ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਹਿਮ ਹੈ।

ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗ਼ੋ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1905 ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਸਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੁੱਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਧੂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰ ਕੌਰ ਸੀ। ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਲਾ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਖ਼ੱਲੁਸ "ਯੁਮਨ" ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਅਤੇ "ਬਰਕਤ" ਦਾ ਹੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਜਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜੁਰਮ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਪਾਵਿਆਂ ਹੇਠ ਹੱਥ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਬਰਕਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

1934 ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਸਤਾਦ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਭਾ ਦਾ ਅੱਠ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਰਬਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਗਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇੰਨੀ ਵਧੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ "ਉਸਤਾਦ ਯੁਮਨ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ 1935 ਈ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਰਚਨਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਮ ਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਤੇ ਹੱਥ ਅਜਮਾਇਆ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਕੰਮਜੋਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਛਪਵਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ।

ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ ਦੀ ਮੌਤ 22 ਦਸੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।