ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ

ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਈ. ਵਿਚ ਨੰਗਲ ਕੋਟਲੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਇਨਕ਼ਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਨੂੰ 19 ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਲ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਟੀਕਾ ਰਾਮ ਸੁਖ਼ਨ, ਚੌਧਰੀ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ, ਪਰਮਾਨੰਦ ਝਾਂਸੀ, ਇੰਦਰਪਾਲ, ਬੱਬਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਕ਼ਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਨੇ ਭਾਵੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਣੀ ਸੀ।  ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਠੁੱਕਦਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਵੇਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਕਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਨੇ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ, ਦੀਵਾ ਮੁੜ ਕੇ ਕੋਈ ਜਗਾਵੇ, ਮਿੱਟੀ ਰੋਈ, ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਮੈਂ, ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ।