ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ (ਜਨਮ 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1938) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਰੋਡੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਪਲੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਨ। 1968 ਵਿੱਚ, 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਣ ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸਿਕਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1968 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਸਿੰਬਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਲੀਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖੀ। ਇਹ 1052 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਓਪੀਨੀਅਨ ਮੇਕਰਜ਼ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਸਿੰਬਲ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਐਂਡਲੈੱਸ ਆਈ (2002, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੋਇਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ), ਲਾਲੀ (2012), ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਰਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਲਾਲੀ) ਅਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਭੂਤਵਾੜੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰਦੇ ਹਨ (2014), ਪੁਠ-ਸਿਧ (2019), ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 50 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਨਵਤੇਜ ਨੇ ਲੰਡਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਤੋਂ ‘ਥਰਡ ਆਈ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਇੰਕ’ ਚਲਾਈ, ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰੁਮਾਂਟਿਕਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕਵੀ ਦਾ ਇਨਾਮ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਨਾਦ ਕਾਵਿ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ 2.5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ, ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਚੇਤ ਮਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਲੰਡਨ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਫ਼ਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ ਹਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਡਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਮਾਸਿਕ ‘ਈਕਲਿਪਸ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਮਾਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।