ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ

ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ (ਹੁਣ ਮਾਨਸਾ) ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਛਾਪੀਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਛੇ ਸਾਲ ਅੱਧ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਨਾਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਪਟਿਆਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿਟੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਸੀਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀਏ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਵਿੱਚ ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰੂਫ ਰੀਡਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1956 ਈ. ਤੋਂ 1978 ਈ. ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਾਲੇ ਸੋਵੀਅਤ ਦੇਸ਼ ਦਾ  ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ।

          ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰੋਮਾਟਿਕ ਫਿਰ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।  ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ , ਸਹਿਰਾਈ ਪੰਛੀ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋਹ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੀਤ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਾਗ, ਤਿਲੰਗਾਨਾ ਦੀ ਵਾਰ, ਸ਼ਕੰਲਤਾ, ਲਗਰਾਂ, ਰੁਣ ਝੁਣ, ਵਣ ਤ੍ਰਿਣ, ਗੁਜ਼ਰਗਾਹ, ਗੀਤ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਆਦਿ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ( ਮਾਇਆ ਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ) ਨਾਵਲ ਭਾਂਜ (ਅਲੈਕਸਾਂਦਰ ਫਾਦੇਯੇਵ), ਅਸਲੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਾਰਤਾ (ਬੋਰਿਸ ਪੋਲੋਵੋਈ), ਇਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦਿਲ (ਚਿੰਗੇਜ਼ ਆਈਤਮਾਤੋਵ), ਆਸੀਆਂ (ਤੁਰਗਨੇਵ) ਅਤੇ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਚੋਂਣਵੀਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਸੀ, ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਵਰਗੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਛਪਵਾਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਵੰਚਿਤ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਮਾਜੀ ਅਨਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਵਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਹੀਰ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਨਹਿਰੂ ਐਵਾਰਡ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 28 ਫਰਵਰੀ 1998 ਨੂੰ 82 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਲਾ ਸੰਸਾਰਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।